احکام فقهی مسابقه: اهمیت موضوع بحث

از گذشته‌هاى دور، بخشى از زندگى و عمر انسانها را مسابقه‌ها پر می‌کرده است. شمارى براى آمادگى رزمی‌ و شمارى به انگیزه سرگرمی‌ و وقت گذرانى و شمارى هم براى برد و باخت و سود مادى و اقتصادى در مسابقه‌هاى گوناگون شرکت می‌جسته‌اند. در سیر و فراز و نشیب تمدن بشرى، این مسأله روز به روز گسترده تر و کامل تر شده و در زمان ما، دامنه آن گسترش شگفت انگیز و گونه گونى یافته، تا آن جا که می‌توان گفت: بسیارى از هنگامها ووقتهاى بیکارى و آسودگى از کار مردمان و بخش مهمی‌از نگرانیها، دغدغه‌ها و دلمشغولیهاى جوانان و نوجوانان را ویژه خود ساخته است. در این زمینه، افزون بر مسائل فنّى و تکنیکى که باید نظام اسلامی ‌براى آن سرمایه گذارى کند و افزون بر جایگاه تبلیغى این بازیها و مسابقه‌ها و نقشى که بازیکنان می‌توانند در شناساندن فرهنگ ، آداب و سنن، آیین و مرام و انقلاب اسلامی ‌و هدفها و برنامه‌ها و ارزشهاى آن در سراسر جهان ، داشته باشند، بحثها و گفتگوهاى مهم دیگرى نیز از دیدگاه فقهى و شرعى مطرح است؛ بخشى از پرسشها ویژه مشروع بودن و نبودن پاره‌اى از این مسابقه‌هاست، مانند: اتومبیل رانی ، موتورسواری ، دیوار مرگ و… پاره‌اى از پرسشها در این باره است: آیا بر آنچه در متون اسلامی ‌به عنوان مسابقه و گروبندى و برد وباخت پذیرفته شده، مانند: اسب دوانی ، تیراندازی و… نمی‌شود چیزى را افزود؟ یا آن نمونه‌ها، مربوط به زمان صدور روایات است و در این زمان، از سلاحهاى جدید و پیشرفته که براى دفاع و رزم از آنها استفاده می‌شود، در آنها نیز مسابقه و گروبندى رواست؟ آیا ورزشهایى چون: دویدن، کشتی ، دوچرخه سواری ، فوتبال ، والیبال ، تنیس ، جودو ، کاراته ، قایق رانی ، شنا و… روایند، یا ناروا؟ اگر روایند، آیا از دیدگاه شرعى و فقهى می‌توان در این موارد نیز، مانند اسب سوارى و تیراندازى بردوباخت کرد یا نه؟ پاره‌اى از پرسشها به چگونگى و شیوه اجرایى و عملى و قالب بازیها ویژه‌اند و در پاره‌اى هم، سخن از این است: آیا مسابقه و بازى با برد و باخت، تنها و تنها همان چند بازى است، یا می‌توان با ملاک، آن را گسترش داد؟ آیا انگیزه‌ها و هدفها در ورزش و مسابقه‌ها در مشروع بودن اثر دارد، یا ندارد؟ اگر براى نیرومند گردانیدن و تواناسازى بنیه جسمی‌ و شادابى بدن و از بین بردن کسالت و پژمردگى روح و روان، کسى پا به عرصه ورزش گذاشت و با کسى دیگر یا گروهى دیگر به رقابت و مسابقه پرداخت، چه حکمی‌دارد؟ اگر قائل به جواز شدیم، چنانکه بیش تر فقها بر آنند، آیا راه حلى براى گروبندى و شرط بندى وجود دارد یا نه؟ اگر جایزه و عوض از سوى نهادها، باشگاهها، سازمانها و یا دولت داده شود، اشکال دارد یا خیر؟ اگر افرادى که مسابقه می‌دهند بخواهند خودشان جایزه تعیین کنند و به گروه پیروز بپردازند، رواست یا خیر؟ گستردگى ورزش و گونه گونى مسابقه‌هاى علمی‌ و عملى، می‌طلبد که فقه پژوهان در این زمینه به موضوع شناسى ژرف و کارشناسانه بپردازند، آن گاه حکم شرعی و فقهى بازیها و مسابقه‌ها را در منابع اسلامی ‌بجویند. البته از دیدگاه دیگر فقیهان نیز در این پژوهش سود خواهیم جست.