اخبار آب کر: تعیین کُرّ با مساحت

روایت اسماعیل بن جابر قال: (قلت لابی عبداللّه علیه‌السلام الماء الّذی لاینجّسه شئٌ؟ فرمود:آبی است که دو ذراع ژرفای آن باشد و یک ذراع و یک وجب گستره آن. باید دانست که مقصود از گستره آب هم طول است و هم عرض و ذراع که از آرنج دست تا سر انگشتان است دو وجب محسوب می شود و در این روایت، ژرفای آب ، چهار وجب به شمار آمده و هر کدام از طول و عرض آن سه وجب، که حاصل ضرب مجموع ۳۶ وجب می شود. ۲. مرسله صدوق در کتاب مجالس (=امالی) قال: (و رُوی انّ الکُرّ هو مایکون ثلاثة اشبار طولاً فی ثلاثة اشبار عرضاً فی ثلاثة اشبار عمقاً.) روایت شده است:کُرّ سه وجب طول، ضرب در سه وجب عرض ضرب در سه وجب عمق است که حاصل ضرب مجموع ۲۷ وجب می شود. قال:ثلاثة اشبار فی ثلاثة اشبار.) پرسیدم:کُرّ چه قدر است؟ فرمود:سه وجب ضرب در سه وجب. مقصود سه وجب در سه بُعد طول و عرض و عمق است که حاصل ضرب مجموع ۲۷ وجب می شود و احتمال دارد صدوق که گفته است:(ورُوِی) مقصودش همین روایت اسماعیل بن جابر باشد که صدوق حاصل معنای آن را آورده است. ۳. مرسله صدوق در کتاب مُقنع قال: (رُوی انّ الکُرّ ذراعان و شبر فی ذراعین وشبر). روایت شده که کُرّ دو ذراع و یک وجب ضرب در دو ذراع و یک وجب است. معلوم است که مقصود، دو ذراع و یک وجب در سه بُعد طول و عرض و عمق است و چون یک ذراع دو وجب است، دو ذراع و یک وجب، پنج وجب می شود و این حدیث می خواهد بگوید: مقدار کُرّ پنج وجب طول، ضرب در پنج وجب عرض، ضرب در پنج وجب عمق است که حاصل ضرب آن ۱۲۵ وجب می شود. ۴. فرمود:وقتی که آب سه وجب و نیم طول، ضرب در سه وجب ونیم عرض ضرب در سه وجب و نیم عمق شود، این مقدار آب کُرّ است که حاصل ضرب آن ۴۲ وجب و هفت هشتم وجب می شود. ۵. قُلْتُ:وکم الکُرّ؟ قال:ثلاثة اَشبار ونِصف طُولها فی ثلاثة اشبارٍ و نِصف عُمقها فی ثلاثة اشبار وَنصف عَرضها.) اگر آب در چاه به قدر کُرّ باشد، چیزی آن را نجس نمی کند. گفتم:کُرّ چقدر است؟ فرمود:سه وجب و نیم طول ضرب در سه وجب و نیم عمق ضرب در سه وجب و نیم عرض. با توجّه به این که به طور معمول چاه چهارگوش نیست، بلکه به شکل دایره است، آب چاه به شکل استوانه خواهد بود و از طرفی حجم استوانه ای که هر یک از قطر قاعده و ارتفاع آن سه وجب و نیم باشد، کم تر از حجم مکعّبی است که هر یک از اضلاع قاعده و نیز ارتفاع آن سه وجب و نیم باشد، زیرا حجم استوانه مفروض از ۳۴ وجب قدری کم تر است در حالی که حجم مکعّب مفروض ۴۲ وجب و هفت هشتم وجب است. منبع: ج۱، ص۱۲۱-۱۲۲، ح۱ · ج۱، ص۱۲۲، ح۲ · ج۱، ص۱۱۸، ح۷ · ج۱، ص۱۲۲، ح۳ · ج۱، ص۱۲۲، ح۶ · ج۱، ص۱۱۸، ح۸