اخبار آب کر: معنای حدیث اذا کان....

حالا در اینجا، این پرسش مطرح می شود:پس معنای حدیث (اذا کانَ الماءُ قدر کُرِّ لم یُنَجّسه شئٌ) چیست که کُرّ بودن آب را سبب نجس نشدن آن می داند، نه کثیر بودن آن را؟ برای دادن پاسخ به این پرسش، لازم است نخست، همه روایاتی را که لفظ (لَمْ یُنَجّسه شَئٌ) و واژگان همانند و یا هم معنای آن را دارند، یادآور شویم و آن گاه به پاسخ بپردازیم. فرمود اگر به قدر کُرّ باشد، چیزی آن را نجس نمی کند و کُرّ ششصد رطل است. پس باید از آن آب بکشند تا وقتی که بوی بد آن برود و طعمش مطبوع شود. ۱۳. ۷ - روایتی از پیامبر روایت شده از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود: (خلق اللّه الماءَ طهوراً لاینجّسُه شئٌ الاّ ماغَیَّر لونَه اَو طعمَه اَو رائحته.) خدا آب را پاکیزه کننده خلق کرده است هیچ چیزی آن را نجس نمی کند، مگر این که رنگ یا مزّه یا بوی آن را تغییر دهد. ۱۳. ۸ - بررسی روایات در این هفت روایت، لفظ (لم ینجّسه شئٌ) و لفظ همانند آن:(لاینجّسُه شئ) و لفظ هم مضمون آن:(لایفسده شئ) ذکر شده و اقسام آب معتصم را گوشزد کرده است؛ یعنی آبی که به صرف برخورد بانجاست نجس نمی شود. در این روایات از آب غدیر = گودال و آب حمّام و آب اکثر از راویه و آب چاه و آب به اندازه دو قلّه و آب مطلق و بدون قید نام برده شده و درباره همه آنها گفته اند:چیزی آنها را نجس و فاسد نمی کند و مقصود این بوده است. کُرّ در روایات به معنای (کثیر) آمده، ولی (کثیر) به معنای (کُرّ) نیامده است. برای روشن شدن زمینه بحث، بایسته است معنای لُغَوی (کُرّ) را بدانیم. برای (کُرّ) معانی ذیل را یاد کرده اند:ت که صرف برخورد با نجاست آنها ر ا نجس نمی کند. روشن است که شرط نجس نشدن این آبها این است که رنگ یا بو یا مزه آنها تغییر نکند و این قید تغییر نکردن، در روایت ۳، ۶ و ۷ ذکر شده و این مطلب مورد اتّفاق فقهاست که اگر چنین دگرگونی در هر یک از اقسام آب رخ دهد، نجس می شود. بنابراین، (لَم ینجّسُه شئٌ) و (لاینجّسه شئ) و (لایفسدُه شئٌ) که در این روایات آمده مطلق نیستند، بلکه مقیّدند به این که آب تغییر نکند.پس قیدتغییر نکردن در همه اقسام آب شرط نجس نشدن است. ولی آیا افزون بر قید تغییر نکردن قید کُرّ بودن به معنای مصطلح آن نیز شرط نجس نشدن آب در برخورد با نجاست است؟ در حدیث ۱ و ۴ عبارت (اِذا کانَ قدر کُرّ) و (اِذا کانَ الماء فی الرکّی کُرّاً) آمده بود، ولی آیا معنای این دو عبارت این است که شرط نجس نشدن آب در برخورد بانجاست این است که وزن یا مساحت آن به قدر کُرّ به معنای مصطلح آن باشد، یا چنین نیست؟ در روایت هفتم، آب به گونه مطلق و بدون هیچ قیدی ذکر شده و مدلول روایت یاد شده این بود: آب را خدا پاکیزه کننده آفریده است و هیچ چیزی آن را نجس نمی کند، مگر این که رنگ یا بو یا مزه آن را تغییر دهد. این روایت، به دو صفت تکوینی برای آب اشاره می کند که چه آب، کم باشد و چه زیاد، این دو صفت را دارد:یکی این که به طور ذاتی، پاکیزه کننده است و دیگر این که تا وقتی که رنگ یا بو یا مزه اش تغییر نکند، نجس؛ یعنی پلید و آلوده نیست. هم صفت اوّل، تکوینی و واقعی است و هم صفت دوّم اگر آب به اندازه کرّ به معنای مصطلح باشد، این دو صفت طبیعی را دارد. و اگر از کُرّ کم تر باشد نیز، این دو صفت را دارد. حالا آیا دلیلی وجود دارد که اطلاق آب را در این روایت، در مورد صفت دوّم مقیّد کند و در مثل بگوید:آب اگر به اندازه کُرّ مصطلح باشد، برخورد یک سر سوزن آلوده به خون، آن را نجس؛ یعنی پلید و آلوده نمی کند، ولی اگر یک گرم از کُر کم تر شد، آن را نجس، یعنی پلید و آلوده می کند؟ می دانیم که در طبیعت استثنا نیست، در مثل، نمک در طبیعت خود شور است، چه کم باشد و چه زیاد و نیز آب در طبیعت خود تر است چه کم باشد و چه زیاد و نمی توان یک مورد را از آن استثنا کرد. در حدیث یاد شده صفت طبیعی پاکیزه بودن آب و نجس نشدن آن، مگر به وسیله تغییر بیان شده و به ما گوشزد کرده اند که آب در طبیعت خود پاکیزه است و این پاکیزگی وقتی تبدیل به پلیدی می شود که رنگ یا بو یا مزه آن تغییر کند. آیا می توان گفت:اگر آب به اندازه کُرّ مصطلح باشد، این صفت طبیعی را دارد که پاکیزگی آن تبدیل به پلیدی نمی شود، مگر با تغییر، ولی اگر یک گرم کم تر از کُر شد، این صفت طبیعی از آن برداشته می شود؟ این مثل این است که کسی بگوید:آب اگر به اندازه کر باشد، تر است و اگر کم تر از کُر شد، تر نیست! باطل بودن این سخن از آفتاب روشن تر است، بنابراین، در اساس در مقام ثبوت، امکان ندارد چنین استثنایی وجود داشته باشد که در مثل حدیثی بگوید:هر آبی این صفت طبیعی را دارد نجس و پلید نمی شود، مگر با تغییر، مگر آبی که از کُر کم تر باشد که این صفت طبیعی را ندارد و اگر یک گِرَم از کُر کم تر باشد در برخورد با یک سر سوزن آلوده به خون، نجس؛ یعنی آلوده و پلید می شود. به بیان دیگر:روایت هفتم، نجاست و پلیدی آب را به عنوان یک پدیده تکوینی معرّفی می کند که اگر در آب پدید آید، نشانه آن، یا رنگ تغییر کرده آب است که با چشم دیده می شود و یا بوی بد آن است که قوّه شامّه، آن را درک می کند و یا مزه تغییر یافته است که با قوّه ذائقه احساس می شود. حالا آیا ممکن است روایتی بگوید:در همه آبها اگر نجاست و پلیدی رخ دهد، یک پدیده طبیعی است، مگر آبی که از کُر کم تر باشد که در چنین آبی نجاست و پلیدی یک پدیده طبیعی نیست، بلکه یک امر قراردادی و اعتباری است! آیا ممکن است پلیدی و آلودگی آب قرار دادی و اعتباری باشد؟ ۱۳. ۹ - نتیجه از آنچه گفته شد روشن گشت که در مقام ثبوت صحیح نیست که گفته شود:در همه آبها نجاست و پلیدی آب پدیده ای طبیعی است و با تغییر پدید می آید، مگر در آب کم تر ازکُرّ که پلیدی و آلودگی آن، قراردادی است و اگر در تکوین هم پاکیزه و بهداشتی باشد، به طور قراردادی و از روی تعبد، آلوده و پلید و به بیان دیگر نجس است. منبع: ج۱، ص۴۱۴، ح۲۷ · وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۱۲، ح۸ · وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۰۴، ح۹ · وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۱۸، ح۸ · وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۲۳، ح۸ · وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۰۵، ح۱۰ · ص۹، چاپ سنگی · وسائل الشیعه، ج۱، ص۱۰۱، ذیل حدیث ۹ · ج۱، ص۱۴، دفتر تبلیغات اسلامی، قم