اخباری‌: محورهای اختلاف

عمده‌ترین محورهای اختلاف میان دو مکتب اخباری و اصولی عبارت است از: ۵. ۱ - منابع استنباط منابع استنباط در مکتب اخباری محدود به قرآن و سنّت معصومان (علیهم‌السّلام) است. آنان عمل به قرآن را‌ نیز در آن حدّ مجاز می‌دانند که تفسیر آن در سنّت آمده باشد. اخباریان جز آیاتی که دلالت آن‌ها بر معنای مراد، نصّ و صریح است و عمل بدان را جایز، بلکه واجب می‌دانند، ظواهر قرآن را حجّت و دلیل نمی‌دانند، مگر به کمک روایات رسیده از معصومان (علیهم‌السّلام)؛ حتی برخی اخباریان حجیّت احادیث رسیده از پیامبر (صلّی‌اللّه‌علیه‌و‌آله) از طریق عامّه را منوط به این دانسته‌اند که تفسیر و تبیین مراد آن از معصومان وارد شده باشد. امّا در مکتب اصولی علاوه بر قرآن و سنّت، اجماع و عقل نیز از ادلّۀ شرعی و منابع استنباط احکام شمرده شده است، و اصولی‌ها ظواهر قرآن را حجّت می‌دانند. ۵. ۳ - حرمت ظن اخباریان، دستیابی به احکام شرعی را از راه گمان ( ظنّ )، حرام و تنها راه تحصیل احکام را علم و اطمینان می‌دانند، در حالی که اصولیان، ظنّ را نیز هم‌چون علم ، حجّت و معتبر می‌دانند. ۵. ۴ - حرمت اجتهاد اجتهاد نزد اخباریان، حرام و نزد اصولیان، واجب کفایی ، بلکه به نظر برخی واجب عینی است. ۵. ۵ - عدم جواز اخباریان در نگرش اخباری تقلید از غیر معصوم (علیه‌السّلام) جایز نیست، مگر از معصوم روایت کند که در این صورت، تقلید از او به معنای قبول روایت وی، جایز، بلکه واجب است، ولی در نگرش اصولی، تقلید عامی از مجتهد جامع الشرایط به معنای پذیرش نظر و فتوای او، واجب است. ۵. ۶ - تقسیم احادیث اخباریان، احادیث را دو قسم می‌دانند: صحیح و ضعیف ، لیکن اصولیان، چهار قسم: صحیح، حسن ، موثّق و ضعیف. تعریف دو گروه از حدیث صحیح نیز متفاوت است. اخباریان، حدیثی را صحیح می‌دانند که به صدور آن از معصوم (علیه‌السّلام) اطمینان حاصل شود؛ لیکن در نگرش اصولی، احادیث موجود در مجامع شیعی حتی «کتب اربعه» ممکن است مصداق یکی از عناوین و اقسام چهارگانه یاد شده قرار گیرند و همه آن‌ها را نمی‌توان به صرف نقل در کتب یاد شده صحیح دانست. منبع: وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۲۰-۲۰۹