اختلاف و شکایت راجع به مستثنیات دین و فصل آن — الف اختلاف با شکایت راجع به مستثنیات

۸۹۲ اجرای مقررات مستثنیات دین نیز میتواند میان طرفین ایجاد اختلاف کند بدین گونه که م. ع. معمولاً با اصرار بر اینکه مالی را که محکوم له ارائه و معرفی نموده از مستثنیات دین بوده و بسته به مورد با شأن نیاز یا حوایج ضروری او متناسب است کوشش می نماید از بازداشت مال معرفی شده جلوگیری و یا اگر مال بازداشت شده باشد، زمینه آزاد شدن آن را فراهم کند. محکوم له اما معمولاً اصرار می نماید اموالی را که ارائه و معرفی نموده حتی اگر بتوانند از مستثنیات دین تلقی شوند در بازداشت قرار گیرند. اختلاف راجع به مستثنیات دین میتواند در سه مقطع متفاوت بروز نموده و یا مطرح شود زمان بازداشت مال پس از بازداشت مال و پیش از فروش آن و یا پس از فروش مال؛ بنابراین اختلاف یا شکایت در هر یک از این مقاطع بررسی گردیده و پاسخ آن ارائه می شود. البته شکایت نسبت به اقدامات دادورز، راجع به مستثنیات دین نیز می تواند مطرح شود که مرجع تسلیم شکایت در ماده ۱۴۲ ق.ا.ا.م. پیش بینی شده انک. ش (۱۲۹۳) و در این باره به ترتیبی که گفته شده است اقدام می شود. بند نخست اختلاف راجع به مستثنیات دین در زمان بازداشت مال ۸۹۳ اختلاف راجع به مستثنیات دین میتواند نسبت به مال منقول یا غیر منقول باشد؛ هر یک از این موارد در زیر بررسی می شوند. الف اختلاف با شکایت راجع به مستثنیات دین اموال منقول ۹۴. چنانچه در زمان بازداشت مال منقول م. ع. نیز حضور داشته باشد اختلاف راجع به مستثنیات دین معمولاً در همان زمان بازداشت بروز می کند؛ بدین ترتیب که چنانچه مال منقول معرفی شده برای نمونه اثاثیه مورد نیاز زندگی آذوقه»، «کتب و ابزار علمی تحقیقاتی اهل علم و تحقیق و یا وسایل و ابزار کار باشد م. ع. ب. اصرار بر این امر که اموال معرفی شده بسته به مورد برای رفع حوائج ضروری وی و افراد تحت تکفل او لازم است یا «به قدر احتیاج آنها است یا متناسب با «شان» او است ... ا مأمور اجرا درخواست می نماید که از بازداشت آنها خودداری شود؛ اما محکوم له معمولاً، با اصرار بر اینکه اموال بسته به مورد بیش از قدر احتیاج ضرورت و یا شان م. ع. است بر بازداشت آنها اصرار می کند. پرسش این است که مأمور اجرا که در همان میدان بازداشت باید اقدام نماید چه تکلیفی در این باره دارد؟ در پاسخ در آغاز باید به این نکته توجه شود که اگرچه مأمور اجرا حق قضاوت ندارد اما تشخیص وی در میدان بازداشت در این باره نیز باید مؤثر دانسته شود؛ زیرا از یک سو بر پایه همین تشخیص است که مال معرفی شده باید بازداشت شده و یا از بازداشت آن خودداری شود و روشن است که چنانچه مال منقول معرفی شده در زمان معرفی بازداشت نشود فردا دیر خواهد بود زیرا معمولاً جابه جا یا مخفی شده، مورد نقل و انتقال قرار می گیرد یا... از سوی دیگر قانونگذار در موارد بسیاری تشخیص مأمور اجرا در میدان بازداشت را دست کم موقتاً، ملاک عمل قرار داده است از جمله، مواد ۶۲، ۶۳ .. نک. ش. ۲۲۹ به بعد). بنابراین چنانچه علی رغم اختلاف طرفین، مأمور اجرا ب. ت. ب. تجارب و البته مسئولیتی که دارد تشخیص دهد که مال معرفی شده از مستثنیات دین بوده و بسته به مورد با نیاز و شأن ... م. ع. نیز متناسب است باید از بازداشت آن خودداری نماید؛ البته محکوم له حق شکایت از اقدام مأمور اجرا دارد. در این صورت، باید طبق ماده ۱۴۲ ق.ا.ا.م. اقدام نماید تک ش. ۱۳۹۹ به بعد). اما چنانچه مأمور اجرا تشخیص دهد اموال غیر قابل بازداشت مستنیات دین اختلاف و شکایت و فصل أن ۴۰۵ نبوده و یا بیش از شأن یا نیاز م. ع. است باید اقدام به بازداشت آن کند و چنانچه م. ع. شکایتی داشته باشد او نیز می تواند طبق ماده ۱۴۳ یاد شده به دادگاه صالح مراجعه نماید. ۸۹۵. چنانچه مأمور اجرا نیز در این امر که مال معرفی شده از مستثنیات دین نمی باشد با تردید رویه رو شود و یا اگرچه آن را از مستثنیات دین تشخیص دهد، در تناسب آن بسته به مورد با نیاز و شن ... م. ع. تردید داشته باشد برای ارائه راه حل چنین موردی آنچه باید پذیرفت این است که از یک سو چنانچه بازداشت مستثنیات دین موجب شود که مال از تصرف م. ع. خارج شده و استفاده از آن برای وی غیر ممکن گردد مأمور اجرا نمی تواند بدون رضایت م. ع. مال را بدین گونه بازداشت کند ولی میتواند آن را بازداشت نموده و م. ع. را با توافق طرفین به عنوان حافظ تعیین نماید. از سوی دیگر در مورد همین دسته از اموال باید به گونه ای اقدام شود که زمینه اجرای ماده ۵۲۵ ق.ج. فراهم بماند. به موجب این ماده در صورت بروز اختلاف نسبت به متناسب بودن اموال و اشیای موصوف در ماده قبل اکنون ماده ۲۴ ق نا. م. م. با شئون و نیاز م. ع. تشخیص دادگا... ملاک خواهد بود. چنانچه اموال و اشیای مذکور بیش از حد نیاز و شئون م. ع. تشخیص داده شود و قابل تجزیه و تفکیک نباشد به دستور دادگاه به فروش رسیده مازاد بر شان بابت محکوم به یا دین پرداخت می گردد. بنابراین چنانچه میان طرفین نسبت به متناسب بودن مستثنیات دین اختلاف ایجاد شود و البته اختلاف به گونه ای باشد که مأمور اجرا نتواند به درستی موضع ی. ا. ط. متقاعد شود مال معرفی شده باید بازداشت شود زیرا در غیر این صورت نه تنها دادگاه صالح یاد شده به آسانی نمی تواند تناسب آن را با شان و نیاز م. ع. تشخیص دهد بلکه تصمیم بسته به مورد به تجزیه یا فروش مالی که بیش از حد نیاز و شأن و... م. ع. تشخیص داده شده به این علت که مال، در اختیار دادگاه نمی باشد، قابلیت اجرا نخواهد داشت. پس میتوان پذیرفت که در مورد اموال منقول م. ع. که محکوم له معرفی می کند، چنانچه مأمور اجرا تردید نماید که از مستثنیات دین میباشند و یا حتی در تناسب آنها بسته به مورد با شان نیاز، حوائج ضروری م. ع. ... تردید داشته باشد باید بازداشت شوند اما در صورت همکاری م. ع. ب. گونه ای که به کارگیری متعارف آنها برای م. ع. غیر ممکن نگردد برای نمونه خود م. ع. شود.