مقتضای نبوت و رسالت انبیا بیش از این نیست که پیام الهی را به مردم برساند و نقش واسطهای امین را در میان خلق و خالق ایفا کنند. نتیجه برهان عقلی بر لزوم بعثت پیامبران نیز اسلام است که باید کسانی باشند که پیام خدا ( وحی ) را دریافت کنند و به مردم منتقل سازند. پس اصل نبوت و رسالت اقتضایی بیش از این ندارد. مردم نیز موظفاند پیام الهی را از انبیا بگیرند و آن را بپذیرند و به دستورات خدا عمل کنند. درواقع، پیروی از انبیا در این پیامها، همان اطاعت از خداست؛ چون آنان در این میان نقشی جز پیامرسانی ندارند: «ما علی الرسول الا البلاغ...؛ بر پیامبر (خدا، وظیفهای) جز ابلاغ (رسالت نیست...». ۷.
۱ - تفاوت رسالت با تفسیر وحی با این حال از آیات قرآن به دست میآید که به دنبال مقام نبوت و رسالت، پیامبران، مقام دیگری نیز دارند که عبارت است از تبیین و تفسیر وحی. تفاوت است بین اینکه کسی پیامی را دریافت، و عیناً به شخص گیرنده ابلاغ کند و اینکه اسلام پیام را برای مخاطب آن تفسیر نماید. اصل نبوت بیش از این اقتضا ندارد که پیامبر، پیام خداوند را دریافت کند و آن را به امت خویش برساند؛ برای مثال، پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) آیات قرآن را از طریق وحی دریافت میکرد و سپس آنها را برای مردم تلاوت مینمود.
تا اینجا، کار ایشان ابلاغ پیام بود؛ ولی مردم به بیش از این نیاز داشتند؛ یعنی در بسیاری از موارد لازم بود که مفاد وحی برای آنان تفسیر و مواضع اجمال آنها تبیین گردد و مسائل جزئی مورد نیاز آنان تعلیم داده شود؛ مثلاً قرآن میفرماید: «اقیموا الصلاه» (نماز را بپا دارید). هرچند از این تعبیر، اصل وجوب نماز فهمیده میشود، اما چگونگی آن مشخص نیست. در اینجا مردم به کسی نیاز دارند که از جانب خدا، شرایط، احکام و کیفیت نماز را بیان کند.
بنابراین انبیا ـ پس از رسالت و نبوت ـ دارای مقام تبیین و تفسیر وحیاند و شاید بتوان از اطلاق بعضی آیات استفاده کرد که مردم موظف بودهاند که در این بعد نیز از پیامبران اطاعت کنند و تمام مطالبی را که پیامبر به منظور تبیین و تفسیر وحی بیان میکند، بپذیرند: «وما ارسلنا من رسول الا لیطاع باذن الله... ؛ و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم، مگر آنکه به توفیق الهی از او اطاعت کنند...». ۷.
۲ - لزوم اطاعت از پیامبران با استناد به اطلاق آیه، میتوان نتیجه گرفت که سخنان پیامبران، چه در ناحیه ابلاغ اصل وحی و چه در بخش تبیین آن باید مورد پیروی مردم قرار گیرد، به دیگر سخن، اگر بخواهیم بر مردم، اطاعتی فراتر از اطاعت از اصل وحی فرض کنیم، اولین مرتبه آن اطاعت از پیامبران در تفسیر وحی است. این مقام، علی الاصول، در میان همه پیامبران مشترک بوده است؛ زیرا کسی که از جانب خدا پیامی میآورد، طبعا خود حقیقت آن را دریافته و به مراد اصلی فرستنده وحی پی برده است.
بنابراین، اگر چنین کسی (پیامبر) کلام خدا را معنا کند و به تفسیر و تبیین آن بپردازد، قطعا تفسیر او مطابق واقع خواهد بود و از همین رو، مردم موظفاند که به سخن او اتکا کنند و از آن پیروی نمایند. البته نیاز مردم به همین جا پایان نمیپذیرد؛ بلکه نیازهای دیگری نیز مطرح است. هر چند این نیازها در حدی نیست که برهان عقلی، رفع آن را از سوی خداوند الزام کند، خدا از باب تفضل و احسان ، و ازطریق پیامبران آن را برطرف میسازد. این نیازها، زمینهساز دیگر مقامات اجتماعی انبیا میگردند.
منبع: مائده/سوره۵، آیه۹۹ · نساء/سوره۴، آیه۶۴
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
