اداره کل کاداستر — نتیجه آن که مهندسان متصدی در عملیات

سیستم نقشه برداری کاداستر در دنیای پیشرفته علوم و فنون جایگاه ویژه ای دارد. کشورهای صنعتی از گذشته های دور این پدیده را آزموده و از آن بهره ها برده اند. به عبارت دیگر، سیستم نقشه برداری کاداستر از جمله تحولات عمده و اساسی جدید در تعیین و تثبیت املاک و اراضی به شمار می رود و از اهمیت فوق العاده ای در حقوق ثبت املاک برخوردار است. دقت در محتوای ماده ۱۵۶ قانون ثبت - الحاقی ۱۳۵۱ - به خوبی این اهمیت را نشان می دهد. در صدر ماده مزبور می خوانیم به منظور تشخیص حدود و موقعیت املاک واقع در محدوده شهرها و حومه نقشه املاک به صورت کاداستر تهیه خواهد شد ... و طبق تبصرة 1 همان ماده در مورد تقاضای تفکیک و افراز املاک مذکور در این ماده و تحدید حدود املاک مجاور و همچنین در دعاوی مطروحه در مراجع قضای رفع اختلاف حدودی نقشه کاداستر ملاک عمل خواهد بود. بنابراین ب. ت. ب. بخش ابتدایی ماده ۱۵۶ و تبصره ۱ آن می توان این صلاحیت ها را برای کاداستر قائل شد تشخیص موقعیت و حدود املاک واقع در محدوده شهرها و حومه تحدید حدود املاک مجاور تفکیک و افراز و تجمیع املاک رفع اختلافات حدودی موضوع دعاوی مطرح در مراجع قضایی اما ماده ۱ آیین نامه حدود و وظایف و تشکیلات تهیه نقشه املاک به صورت کاداستر و مقررات اجرایی آن موضوع تبصره ۳ ماده ۱۵۶ قانون ثبت مصوب ۱۳۷۹ نقشه کاداستر را چنین تعریف می کند. به مجموعه عملیات فنی مهندهی ممیزی ثبتی و حقوقی در مورد املاکی اطلاق میشود که جریان ثبتی آنها خاتمه یافته اعم از این که در دفتر املاک ثبت شده یا نشده باشد به جهت آن که محدوده و موقعیت املاک را مشخص نماید و ارتباط جغرافیایی آنها را با یکدیگر نشان دهد و به منظور تثبیت مالکیت و تسهیل در حل و فصل دعاوی ملکی و ثبت املاک و سایر موارد مربوط به املاک اجراء گردد. تعریف مذکور - هر چند بیش از آن که معرف نقشه کاداستر باشد - ظاهراً در مقام توصیف عملیات نقشه برداری کاداستر برآمده است. اما خود حاوی دو نکته مهم است: اولاً، تا جد زیادی مأموریت کا داستر را بیان می کند و از این لحاظ با ماده ۱۵۶ قانون ثبت منطبق است و آن را تبیین می نماید. ثانیاً با اندکی دقت نتیجه گرفته میشود که عملیات کاداستر دارای دو بخش شکلی و ماهوی است و این مهم به خوبی از تعریف مذکور قابل استنباط م. ب.. به این معنی که بخش شکلی آن متضمن اجرای عملیات مهندسی کاداستر است و بخش ماهوی آن متضمن آثار حقوقی کاداستر م. ب.. نتیجه آن که مهندسان متصدی در عملیات کاداستر لزوماً باید از دانش حقوق ثبت بهره کافی داشته باشند و نپندارند که اطلاعات آنان از امور فنی و نقشه برداری کفایت می کند و تصور کنند نقشه برداری نوین به شیوه کاداستر، صرفاً دنباله نقشه برداری قدیم به شیوه سنتی است. نقش و تأثیر نقشه های کاداستر نه تنها در ماده ۱۵۶ قانون ثبت و ماده ۱ آیین نامه مزبور به روشنی ذکر شده است، بلکه مواد ۱۶ الی ۲۳ آیین نامه اخیر الذکر تردیدها را در این باره برطرف می سازد و هر گونه بی دقتی و سهل انگاری متصدی مربوطه را موجب مسئولیت می نماید. پس متصدی عملیات کاداستر علاوه بر تسلط بر دانش نقشه برداری باید نسبت به حقوق ثبت اشراف و آگاهی در حد متعارف داشته باشد تا در مواقع لزوم که اشکالات و ابهامات روی می دهد بتواند اظهار نظر کند و حتی در صورت نیاز از خود ابتکار و قدرت تصمیم گیری بروز دهد و خلاصه این که در مقام یک نقشه بردار صرف مبادرت به نقشه برداری نکند. بلکه به عنوان یک ثبتی آگاه و بصیر»، نسبت به انجام مأموریت خود اقدام نماید. بر مبنای آنچه گفته شد کاداستر به یک اعتبار عبارت از اطلاعات منظم و دقیق مربوط به املاک و اراضی در مناطق مختلف کشور است که بر اساس نقشه املاک و اراضی مزبور تهیه و ترسیم شده است. طبق تعریفی دیگر میتوان کاداستر را وسیله و ابزار مجهزی دانست که ارتباط حقوقی اشخاص با املاک و اراضی را به گونه ای مدرن تبیین می کند. ب. ت. ب. دقت کاداستر باید آن را رافع بسیاری از اختلافات و منازعات ملکی محسوب نمود و از این منظر کاداستر بدون تردید موجد ثبات مالکیت ها و به تبع آن، باعث امنیت اجتماعی و اقتصادی است. اما تعاریف مذکور با همه درستی وافی به مقصود نیستند و چنان که شایسته است حق مطلب را بیان نمیکنند. به نظر می رسد با عنایت به اثرگذاری حقوقی کاداستر و ب. ت. ب. مواد قانون ثبت و آیین نامه حدود و وظایف و تشکیلات تهیه نقشه املاک به صورت کاداستر و مقررات اجرایی آن و با در نظر گرفتن اهمیت عملیاتی نظیر تحدید حدود و تجمیع و تفکیک و افراز کاداستر را می توان چنین تعریف نمود: عملیات ثبتی مشتمل بر دو بخش موازی مهندسی و حقوقی به طور هم زمان و در راستای تشخیص محدوده و موقعیت اراضی و املاکی که جریان ثبتی آنها خاتمه یافته است - صرف نظر از ثبت یا عدم ثبت آنها در دفتر املاک به منظور تعیین ارتباط مکانی هر ملک با مجاورین اعم از املاک و ارضی اشخاص حقیقی یا حقوقی و تثبیت حدود و مساحت و مشخصات هر ملک به صورت مستقل و با هدف تثبیت مالکیت مشروع و قانونی اشخاص حقیقی و حقوقی و نیز تسهیل در امر رسیدگی های اداری و دادرسی های قضایی کاداستر نام دارد. بنابراین میتوان عمده ترین وظایف اداره کل کاداستر را به این شرح احصاء نمود: ایجاد ارتباط و هماهنگی بین کاداستر سازمان و ادارات ثبت سراسر کشور در زمینه استفاده بهینه از سیستم کاداستر در ادارات مزبور گردآوری نگهداری و به هنگام داشتن اطلاعات حاصل از طرح کاداستر و انجام عملیات اجرایی ب. ت. ب. اطلاعات مذکور در نواحی ثبتی ایجاد هماهنگی لازم بین عملیات طرح کاداستر با واحدهای ثبتی سراسر کشور و دستگاه های دولتی ذیربط انجام مطالعات و بررسی های مورد نیاز و ارائه دستورالعمل های لازم در زمینه روشهای کاربردی مدارک و اطلاعات حاصل از طرح کاداستر در نواحی ثبتی سراسر کشور بررسی و تنظیم و تدوین آیین نامه های اجرایی و اصلاحیه های قانونی مورد نیاز با همکاری اداره کل امور املاک سازمان ثبت در جهت تسهیل اجرای طرح کاداستر انجام مطالعات و بررسی های لازم به منظور تجدید نظر در روشها و گردش کار امور فنی ثبت املاک و اراضی ایجاد تحول در سیستم موجود با همکاری اداره کل امور املاک و دفتر تشکیلات و بهبود سیستم ها و روشهای سازمان ثبت بررسی و تشخیص و تعیین اولویت های اجرایی کاداستر در محدوده سیاستهای دولت و همراه با دریافت اطلاعات از طرح ارائه گزارش های لازم در زمینه مشکلات اجرایی به شورای فنی طرح کاداستر به منظور اتخاذ تصمیم در جهت رفع مشکلات و ناهماهنگی های موجود بررسی و مشاوره و ایجاد هماهنگی با مجری طرح کاداستر در امر انتخاب و معرفی متخصصین و مشاورین فنی ذیصلاح در امور مربوط به کاداستر بررسی و مشاوره در مورد چگونگی عقد قرارداد با شرکتهای مهندسین مشاور بر اساس سیاستهای اجرایی کاداستر پس از وصول مدارک و اطلاعات از طرح نظارت بر عملیات انجام شده توسط اشخاص حقیقی و حقوقی و شرکت های طرف قرارداد بررسی مشکلات حقوقی و ثبتی مناطق مورد نظر جهت اجرای طرح کاداستر در مناطق مزبور، تأمین و آموزش نیروهای متخصص به منظور گردآوری و نگهداری اطلاعات ثبتی و تطبیق اطلاعات مزبور با اطلاعات بنیادی طرح کاداستر با همکاری اداره کل امور املاک ۱ مرکز آموزش و پژوهش سازمان ثبت کشور مجموعه بخشنامه های ثبتی از ۱۳۰۷ تا ۱۳۸۵، همان منبع، صفحة ۹۴۱ (بخشنامه شماره ۱/۴۱/۲۵۲۵۹ مورخ ۱۳۷۹/۱۰/۱۸ ریاست سازمان ثبت کشور) ... دستور فرمایید ... در موقع عملیات ثبتی از قبیل تحدید حدود و تفکیک و افراز املاک تغییرات را به واحد کاداستر مستقر در آن استان جهت اعمال در نقشه کاداستر منعکس نمایند.