ارزیابی دلایل

دلایلی که برای حجیت اصل صحت اقامه شد مجموعاً عبارت بود از: الف) اجماع که به دلیل وجود ادله دیگر، فاقد اعتبار و ارزش استقلالی است؛ ب) باید دانست که چنانچه دلیل حجیت اصل صحت، ظهور حال مسلمان باشد، اصل مزبور در مورد اعمال افراد غیر مسلمان کارایی ندارد، در حالی که اگر بنای عقلا یا دلیل مقل را مستند قاعده قرار دهیم، جریان اصل به هیچ وجه اختصاص به اعمال مسلمانان به نظر اکثر فقهای معاصر دلیل عمده در اصل صحت، بنای عقلا و سیره قطعی عقلایی است و هیچ اختصاصی به طایفه خاصی ندارد و مسلمانان هم در روش خود طریقه ای ویژه خارج از روش عادی عقلایی انتخاب نکرده اند. با مطالعه در این سیره کشف می شود که اصالت الصحه یک تلقی ضروری بوده و از آن زمان که انسان متمدن شده و انواع معاملات رایج گردیده به این اصل معتقد بوده است. با مطالعه در زندگی مسلمانان فهمیده می شود که اینان در مورد اعمال سایر ملل - از قبیل نکاح طلاق عقد و ایقاعات - اصل را بر صحت می می گذارند و بنابراین دیگر چیزی به نام سیره یا اجماع قولی و عملی در خصوص این قاعده اضافه بر بنای عقلا و سیره عقلایی وجود ندارد و دلیلی مستقل محسوب نخواهد شد؛ بلکه همگی به همان امر عقلایی و ارتکاز موجود نزد خردمندان برگشت می کند.