ارکان و شرایط اعلام رد ترکه — اگر همه وراث ترکه را رد کرده

اصلی ترین اثر قبولی ترکه عهده دار شدن دیونی است که بر ذمه مورث بوده. به دلالت ماده ۲۴۸ قانون امور حسبی در صورتی که ورثه ترکه را قبول نماید، هریک مسئول ادای تمام دیون به نسبت سهم خود خواهند بود، مگر اینکه ثابت کنند دیون متوفی زائد بر ترکه بوده یا ثابت کنند که پس از فوت متوفی ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقی مانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست که در این صورت نسبت به زائد از ترکه مسئول نخواهند بود. قانون گذار ایران قبول ترکه را اماره ای بر وجود و کفاف ترکه جهت پرداخت بدهی طلبکاران محسوب کرده است. این آماره قانونی که بر مبنای غلبه و ظاهر دلیل وجود ترکه است بر اصل» عدم حکومت دارد. در نتیجه اصل وارونه می شود و مدعی و منکر تغییر می کند و جابه جا میشود. وارثی که ترکه را قبول کرده است و اکنون منکر وجود و کفاف ترکه شده مدعی است و باید عدم کفاف ترکه یا تلف آن را ثابت کند؛ برعکس طلبکاری که اماره وجود ترکه را به سود خود دارد منکر است و نیازی به اثبات کفاف ترکه ندارد. پس با این وصف وارثی که ترکه را پذیرفته است مسئول دیون مورث به نسبت سهم الارث خود از ترکه است، مگر اینکه کمبود ترکه خلاف اماره قانونی را ثابت کند کاتوزیان درس هایی از شفعه، وصیت، ارث، ش ۲۲۷). اثر رد ترکه اولین و مهمترین اثر رد ترکه سقوط تعهد او بر پرداخت دیون مورث است. یعنی هیچ تکلیفی در برابر طلبکاران مورث ندارد. اثر دوم اینکه اداره و تصفیه ترکه از او سلب میشود و تصفیه ترکه بر عهده ورائی قرار می گیرد که ترکه را قبول کرده اند. زیرا قبول ترکه به منزله مدیریت اداره و تصفیه ترکه ست و رد ترکه به معنای انصراف از آن است. اگر همه وراث ترکه را رد کرده باشند، باید از دادگاه درخواست تعیین مدیر تصفیه شود. چگونگی انتخاب مدیر تصفیه در بخش جداگانه ای توضیح داده شد. اثر سوم رد ترکه این است که وی حق اعتراض به نحوه تصفیه ترکه را ندارد. آیا رد ترکه به منزله رد تملک ترکه است؟ رد ترکه به معنی رد تملک ترکه نیست، بلکه رد ترکه به معنی خودداری از تصفیه ترکه و ارد سمت مدیریت آن است که قانون به وارثان سپرده است (رد ترکه یعنی رد تصفیه ترکه، نه خود ترکه). پس با این وصف چنانچه پس از تصفیه ترکه و پرداخت بدهی طلبکاران اموالی باقی مانده باشد ورثه ای که ترکه را رد کرده نیز همانند سایرین وفق قانون به میزان سهم الارث خود از متوفی ارث می برد. چرا که ارث سبب مالکیت قهری است و قبول یا رد ترکه تأثیری در آن ندارد. به دلالت مواد ۲۵۱ و ۲۵۷ قانون امور حسبی در صورتی که تقاضای تحریر ترکه شده باشد وراث ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ خاتمه تحریر ترکه میتوانند ترکه را رد نمایند. سؤال: آیا مهلت اعطایی در مواد ۲۵۱ و ۲۵۷ مهلت مجددی برای رد ترکه است؟ اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۷۸۳ مورخ ۱۴۰۲/۳/۲۶ در پاسخ به این پرسش بیان داشت: مهلتهای مقرر در مواد ۲۵۰ و ۲۵۷ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹ مستقل از یکدیگر است؛ درج واژه نیز در ماده ۲۵۷ یاد شده مؤید این دیدگاه است؛ بر این اساس چنانچه وراث در مهلت مقرر در ماده ۲۵۰ قانون یاد شده، حسب مورد قبول و یا رد خود را اعلام کرده و یا نکرده باشند در حکم قبول میتوانند وفق ماده ۲۵۷ همان قانون پس از تحریر ترکه نیز ظرف یک ماه از تاریخ اطلاع به خاتمه تحریر قبول یا رد خود را اظهار کنند؛ این مدت به تشخیص دادگاه قابل افزایش است؛ توضیح آنکه شده با لحاظ ماده ۲۵۳ همین قانون صرفاً در صورت ارائه عذر موجه برای عدم اظهار ارد در مهلت یاد شده از سوی دادگاه قابل تمدید یا تجدید است. شایسته ذکر است حکم مقر در ماده ۲۴۷ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹، بر مواد ۲۵۰، ۲۵۱ و ۲۵۷ این قانون حاکم است و براین اساس، چنانچه دادگاه احراز کند ورثه ترکه را قبول و نسبت به آن تصرف کرده اند، موجبی برای پذیرش ادعای رد آنان پس از تحریر ترکه نیست. مواد ۲۴۲ الی ۲۴۸ قانون امور حسبی قبول ترکه) مواد ۲۴۹ الی ۲۵۴ قانون امور حسبی (رد ترکه)