إستحسان: تعاریف استحسان

استحسان اصطلاحی در فقه اهل سنّت است که تعریف آن در کلمات اصولیان اهل سنّت مختلف است، براى استحسان تعریف‌هایى شده و در بعضى قید « مجتهد » موضوعیّت دارد؛ مانند تعریف استحسان به: ۱. عدول از حکم قیاس به قیاسی قوی‌تر یا تخصیص قیاس به دلیلی قوی‌تر از آن. که انگیزه عدول را وجود وجهى قوى‌تر، مانند وجود نصّ ( کتاب و سنت )، آسانى، مصلحت ، ضرورت، اجماع ، عرف ، عادت و قیاس قوى‌تر یا مخفى دانسته‌اند. ۲. عمل به یکی از دو دلیل که قوی‌تر است. ۳.عدول در یک مسأله از حکم کردن به مانند نظایر آن (قیاس) به سبب دلیل خاصی که در کتاب یا سنّت موجود است. و در بعضى دیگر، قید مجتهد ، موضوعیّت ندارد؛ مانند تعریف: ۱. دلیلی که مجتهد به عقل خود، آن را نیکو و درست می‌شمرد. ۲. دلیلی که در اندیشه مجتهد خطور می‌کند و تعبیر از آن ممکن نیست. سرخسى مى‌گوید: استحسان، عمل به رأى غالب است در جایى که شرع ، موضوع حکمش را مشخص نکرده و تشخیص آن را به عرف واگذاشته است؛ مانند مقدار غذا و پوشش در آیه ۲۳۳ بقره / ۲ که بر عهده شوهر است. منبع: الاحکام‌ فى‌ اصول‌ الاحکام‌، ج۴، ص۱۵۷، به‌کوشش‌ ابراهیم‌ عجوز، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م · الاحکام‌ فى‌ اصول‌ الاحکام‌، ج۴، ص۱۵۹، به‌کوشش‌ ابراهیم‌ عجوز، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م · المستصفى‌، ج۱، ص۲۷۴، بولاق‌، ۱۳۲۲-۱۳۲۴ق · الاحکام‌ فى‌ اصول‌ الاحکام‌، ج۴، ص۱۶۳، به‌کوشش‌ ابراهیم‌ عجوز، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌/۱۹۸۵م · اصول‌، ج۲، ص۲۰۰، به‌کوشش‌ ابوالوفا افغانى‌، حیدرآباد دکن‌، ۱۳۷۲ق