استسعا: استسعاء جهت تکمیل آزادی

سبب این نوع استسعاء دو گونه است: ۲. ۱ - سبب اختیاری در جواز استسعای فرزندان برده مکاتب مطلق- در فرض مردن مکاتب پیش از پرداخت همۀ مال الکتابه‌اش- اختلاف است. ۲. ۲ - سبب قهری مانند عتق بعض عبد که موجب سرایت قهری آن به تمامی عبد شود. ۲.۲. ۱ - مثال اول برای مثال ، اگر در مضاربه ، عامل ، برده‌ای مانند پدرش را- که به طور قهری بر او آزاد می‌شود- بخرد و معامله نیز سود داشته باشد، برده به مقدار سهم عامل، آزاد می‌شود و به طور قهری آزادی به کل عبد سرایت می‌کند لکن جهت پرداخت عوض آن مقداری که سهم مالک بوده، استسعاء می‌شود؛ هر چند در این که استسعاء در صورت تنگ‌دستی عامل است یا به طور مطلق، اختلاف است. ۲.۲. ۲ - مثال دوم مثال دیگر، وصیّت به عتق برده است که در صورت کافی نبودن ثلث میّت برای آزادی کامل وی، جهت پرداخت عوض آن مقدار که سهم وارث است، استسعاء می‌شود. منبع: جواهر الکلام ج۳۴، ص۲۹۵ · العروة الوثقی ج۲، ص۶۷۳ · جواهر الکلام ج۲۸، ص۳۷۸-۳۷۹