دکترین
استقبال (فقه): احکام استقبال قبله
حکم استقبال قبله بر چهار قسم است: ۵.
۱ - استقبال واجب در برخی موارد استقبال قبله، واجب می‌شود. ۵.۱.
۱ - نماز واجب و اجزای فراموش شده شرط صحّت نماز واجب و قضای اجزای فراموش شدۀ آن و نیز به قول مشهور نماز مستحبی در حال استقرار ، استقبال قبله است. ۵.۱.
۲ - حکم در صورت عدم امکان استقبال اگر استقبال قبله در همۀ احوال برای نمازگزار ممکن نباشد- مانند کسی که به ناچار سواره نماز می‌خواند- رعایت قدر ممکن ، لازم است و اگر به هیچ وجه ممکن نباشد، وجوب استقبال ساقط است. ۵.۱.
۳ - ترک عمدی استقبال در نماز ترک عمدی استقبال، موجب بطلان نماز است. ۵.۱.
۴ - تلاش و گمان به قبله و اشتباه درآمدن اگر نمازگزار برای شناسایی قبله تلاش کرده و به سمتی گمان برده باشد، سپس معلوم شود گمان او نادرست بوده است، اگر خطای وی در اثنای نماز یا بعد از نماز و پیش از خروج وقت ، کشف شود و انحراف قبله نیز کمتر از نود درجه (بین مشرق و مغرب ) باشد، نمازش درست است؛ گرچه در اثنای نماز باید به سمت قبله برگردد. اگر انحراف نود درجه یا بیشتر باشد، نماز اعاده می‌شود. اگر کشف خطا پس از خروج وقت باشد، انحراف نیز از نود درجه بیشتر نباشد، نماز صحیح است. اگر انحراف بیشتر از نود درجه باشد؛ به گونه‌ای که به حدّ استدبار برسد، در وجوب قضای نماز و عدم آن اختلاف است. مشهور میان متأخّران، عدم وجوب آن است. ۵.۱.
۵ - حکم فراموش کننده قبله و جاهل در الحاق فراموش کنندۀ قبله و نیز جاهل به حکم (وجوب استقبال) یا موضوع (قبله) به مورد یادشده اختلاف است. قول مشهور، صحّت نماز در انحراف کمتر از نود درجه است. ۵.۱.
۶ - استقبال محتضر بنابر قول منسوب به مشهور بر مکلّفان واجب کفایی است محتضر مسلمان را رو به قبله بخوابانند؛ بدین صورت که او را بر پشت قرار دهند و پاهایش را به سمت قبله دراز کنند؛ به گونه‌ای که اگر بنشیند، صورتش به طرف قبله قرار گیرد. ۵.۱.
۷ - استقبال میت در قبر به قول مشهور، واجب است میّت مسلمان را در قبر رو به قبله قرار دهند؛ بدین صورت که او را بر پهلوی راست بخوابانند؛ به گونه‌ای که جلوی بدن وی به سمت قبله باشد. ۵.۱.
۸ - استقبال در ذبح یا نحر حیوان واجب است هنگام ذبح یا نحر حیوان، موضع ذبح یا نحر و نیز جلوی بدن حیوان ، رو به قبله قرار داده شود. در وجوب استقبال ذابح و نحر کننده، اختلاف است. ۵.
۲ - استقبال حرام در برخی موارد استقبال قبله، حرام است. ۵.۲.
۱ - استقبال در حال تخلّی استقبال قبله در حال تخلّی حرام است. ۵.
۳ - استقبال مستحب در برخی موارد استقبال قبله ، مستحب است. ۵.۳.
۱ - موارد استقبال مستحب استقبال قبله در حال دعا ، ذکر ، تعقیب نماز ، قرائت قرآن ، سجدۀ شکر و تلاوت ، نشستن در مسجد ، بلکه مطلق نشستن ، در حال تلقین میت ، هنگام زیارت قبر مؤمن ، هنگام طرح دعوا نزد حاکم شرع و به قول مشهور، در حال گفتن اذان و اقامه ، مستحب است. همچنین استقبال میّت هنگام تکفین مستحب است. ۵.
۴ - استقبال مکروه در برخی موارد استقبال قبله، مکروه است. ۵.۴.
۱ - استقبال در حال آمیزش و غیره رو به قبله بودن در حال آمیزش ، هنگام پوشیدن شلوار ، بلکه هر کاری که انجام آن با تعظیم قبله منافات داشته باشد، مکروه است. ۵.۴.
۲ - استقبال خورشید و ماه در تخلی قرار دادن مخرج بول یا غایط به سمت ماه ، خورشید یا جهت وزش باد ، در حال تخلّی کراهت دارد.
منبع: العروة الوثقی ج۲، ص۳۱۰-۳۱۳ · جواهر الکلام ج۸، ص۲-۴ · جواهر الکلام ج۷، ص۴۲۵ · جواهر الکلام ج۸، ص۱۹ · الحدائق الناضرة ج۶، ص۴۲۹-۴۴۰ · جواهر الکلام ج۸، ص۲۴-۲۷ · جواهر الکلام ج۴، ص۶ · جواهر الکلام ج۴، ص۲۹۶ · مستمسک العروة ج۵، ص۲۲۵-۲۲۶ · جواهر الکلام ج۲، ص۷ · جواهر الکلام ج۹، ص۹۲ · العروة الوثقی ج۱، ص۵۴۸ · العروة الوثقی ج۱، ص۱۷۹-۱۸۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.