استقرار حج: احکام استقرار حج

پس از استقرار حج، احکام گوناگون بر عهده مکلف یا دیگران نهاده می‌شود که مهم‌ترین موارد آن بدین قرارند: ۶. ۱ - گزاردن حج گزاردن حج بر کسی که حج بر عهده او استقرار یافته، لازم است، حتی اگر استطاعت شرعی را از دست بدهد. به دیگر سخن، تنها وجود استطاعت عقلی برای کسی که حج بر او مستقر شده، کافی است و استطاعت شرعی لازم نیست. البته شماری از آنان در این صورت نیز به لزوم گزاردن حج باور دارند؛ بدین استناد که این حرج از اختیار ناروای خود مکلف پدید آمده است. حتی برخی گفته‌اند: لازم است مکلف با کوشش یا پذیرفتن هدیه، استطاعت خود را برای گزاردن حج بازیابد. شماری از فقیهان اهل سنت نیز تلاش برای فراهم ساختن توشه سفر را بر کسی که حج بر عهده او استقرار یافته، واجب شمرده و در صورت ناتوانی از فراهم کردن آن، تامین هزینه سفر را از محل مصرف زکات و صدقه ، بر او لازم دانسته‌اند. اما نبود وقت پیش از استقرار حج، چنین حکمی را در پی ندارد؛ زیرا مکلف فاقد استطاعت زمانی است. ۶. ۳ - شخص محصور کسی که بر اثر حصر از احرام بیرون آمده، اگر حج بر او مستقر شده باشد، قضای آن در سال دیگر بر او واجب است. ولی اگر حج بر عهده محصور استقرار نیافته باشد، وی تنها با بقای استطاعت تا سال بعد، باید در آن سال حج بگزارد. ۶. ۴ - ناتوانی از حج به باور مشهور امامیان هرگاه کسی که حج بر عهده‌اش مستقر شده، به عللی چون بیماری و پیری، از گزاردن حج کاملا ناتوان گردد، لازم است برای گزاردن حج نایب بگیرد. شماری از فقیهان این کار را حتی اگر نیازمند هزینه بسیار باشد، واجب شمرده‌اند. شماری از فقیهان اهل سنت نیز گرفتن نایب را بر کسی که از گزاردن حج مستقر نا امید شده، واجب دانسته‌اند. بر پایه دیدگاه منسوب به مالک بن انس ، در این صورت، استنابه واجب نیست. شماری دیگر حج نیابتی را در این حال کافی دانسته‌اند. ۶. ۵ - بروز جنون بر حج گزار هرگاه شخصی که حج بر عهده‌اش استقرار یافته، دچار جنون شود، لازم نیست ولی او وی را به حج ببرد. اما اگر او را به حج ببرد و مجنون تا زمان وقوف بهبودی نیابد، ولی وی ضامن هزینه‌های سفر او است و اگر پیش از وقوف بهبودی یابد، ضامن نیست. گروهی از شافعیان نیز در فرض بهبودی مجنون در زمان احرام ، وقوف، طواف و سعی ، ولی را ضامن مخارج او نمی‌دانند. از آن جا که حج پس از استقرار، دینی الهی شمرده می‌شود و مانند دیگر دیون شخصی با جنون ساقط نمی‌گردد، لازم است پس از مرگ مجنون، از اموال او برایش حج به جا آورند. البته شماری از فقیهان در صحت نیابت از مجنون، جز در فرض استقرار حج بر او، تردید کرده‌اند. ۶. ۶ - وصیت بر انجام حج بعد از استقرار اگر کسی پس از استقرار حج، خود موفق به گزاردن حج یا نایب گرفتن برای خویش نشود، لازم است برای به جا آوردن حج وصیت کند. ناقدان این نظر به حدیث‌هایی از پیامبر (صلی الله علیه و اله) استناد کرده‌اند که حج را دینی الهی دانسته و گزاردن آن را از جانب متوفا لازم شمرده است. باورمندان به وجوب استنابه از میت ، در این که آیا باید برای او حج بلدی گزارده شود یا حج میقاتی ، اختلاف دیدگاه دارند. بر پایه نظر مشهور امامیان و به تصریح برخی از اهل سنت، حج میقاتی کافی است، مگر آن که شخص به حج بلدی وصیت کرده باشد. در این صورت، هزینه افزون بر مخارج حج میقاتی از ثلث تامین می‌شود. در برابر، برخی در صورت گنجایش مال، به وجوب حج بلدی باور دارند. ۶. ۷ - عدم لزوم حج نیابتی بعد از میت بر پایه برخی دیدگاه‌های فقهی، انجام دادن حج به نیابت از میت، در این موارد لازم نیست: ا. بر پایه نظر اندکی از امامیان، وقوع مرگ پیش از ورود به حرم موجب برداشته شدن حج نیست. ب. ج. در این صورت، برخی از شافعیان حج را مقدم داشته‌اند. همچنین اگر اموال متوفا هم برای گزاردن حج و هم عمره کافی نباشد، شماری از فقیهان گفته‌اند: وارثان در گزاردن هر یک از آن دو به نیابت از او حق انتخاب دارند. اما شماری دیگر حج را برتر دانسته‌اند. منبع: ج۷، ص۱۱۴ · مناسک الحج، خوئی، ص۳۳ · ج۳، ص۲۰۱ · ج۱، ص۲۵۵ · نهایة المحتاج، ج۳، ص۲۴۷ · ج۳، ص۲۴۷ · ج۲، ص۱۱۰ · ج۴، ص۴۳۴ · ج۲، ص۴۵۹ · ج۲، ص۵۴۶ · ج۲، ص۳۲۴ · ج۱۷، ص۲۸۶ · ج۱، ص۲۱۸ · ج۴، ص۴۳۶ · ج۱، ص۳۰۷ · ج۷، ص۴۲۸ · ج۲، ص۲۴ · ج۲، ص۱۰۳ · ج۱، ص۴۱۹ · ج۴، ص۱۶ · ج۱۱، ص۷۱ · ج۳، ص۱۹۶ · ج۳، ص۱۵۶ · ج۴، ص۱۷ · ج۱، ص۳۰۰ · ج۴، ص۵۷۵ · ج۱۴، ص۱۸۶ · ج۴، ص۴۴۱ · المقنعه، شیخ مفید، ص۴۴۵ · ج۷، ص۱۳۵ · ج۱، ص۷۸ · ج۷، ص۱۱۰ · ج۱، ص۳۲۵ · ج۱، ص۳۰۱ · ج۶، ص۲۳۱ · ج۱۷، ص۳۱۵ · ج۱۱، ص۸۲