استقرار حج: اسباب استقرار حج

۵. ۱ - اهمال مکلف در گزاردن حج واجب رایج‌ترین و مهم‌ترین سبب استقرار حج، کوتاهی و اهمال مکلف در گزاردن حج واجب پس از حصول شرط وجوب است. بسیاری از فقیهان پیشین و متاخر اهمال مکلف را شرط تحقق استقرار حج دانسته‌اند. نذر و بذل حج نیز ممکن است به استقرار حج بینجامد؛ زیرا به باور بسیاری از فقیهان، ترک حج نذری به رغم توانایی بر آن، موجب استقرار حج است. به باور شماری از فقیهان، با نپذیرفتن حج بذلی از سوی مکلفی که با دریافت هزینه حج مستطیع می‌شود، حج بر عهده او استقرار می‌یابد. نیز به باور شماری از فقیهان، اگر مالی برای گزاردن حج به دو تن یا بیشتر بذل شود تا یکی از آنان حج بگزارد، اگر هیچ یک از آن‌ها این کار را انجام ندهد، حج بر یکایک آن‌ها مستقر می‌گردد. در صورت امکان حج گزاری پس از زوال احصار (← احصار و صد) و نیز پس از امکان آن در فرض بالغ شدن مکلف پیش از وقوف، حج بر شخص استقرار می‌یابد. ۵. ۲ - کوتاهی در آماده کردن مقدمات کوتاهی در فراهم ساختن مقدمات سفر حج نیز از مصداق‌های اهمال به شمار می‌رود. بر این اساس، خود داری از ثبت نام برای حج، گاه موجب استقرار آن می‌شود. مورد دیگر، استطاعت در حال ارتداد است که به باور بسیاری از فقیهان شیعه و اهل سنت موجب استقرار حج است و مرتد باید پس از توبه کردن، حج را به هر صورت ادا نماید. نیز هرگاه شخص ناتوان از گزاردن حج، از گرفتن نایب سر باز زند، حج بر عهده او استقرار می‌یابد. ۵. ۳ - تاخیر از گزاردن حج اگر در یک سال چندین کاروان عازم حج باشند، به باور برخی از امامیان واجب است حج گزار با نخستین کاروان عازم حج شود و اگر به سبب تاخیر، از گزاردن حج در آن سال بازماند، حج بر عهده او مستقر می‌شود. شماری از فقیهان با آن که تاخیر را در این فرض جایز دانسته‌اند، در صورت بازماندن از حج، به استقرار حج حکم کرده‌اند. به باور اینان، مناط استقرار حج، امکان واقعی حج گزاری است، نه عصیان یا اهمال در ترک آن. اما به باور شماری دیگر، جهل و غفلت از وجوب حج ، مانع از استقرار آن نیست. حتی به نظر شماری از فقیهان، گاه اعتقاد به واجب نبودن حج نیز مانع استقرار حج نیست. مثلا اگر شخص بالغی به پندار بالغ نشدن خود، حج را ترک کند، حج بر عهده‌اش مستقر می‌شود. اگر جهل و غفلت مکلف ناشی از تقصیر و کوتاهی او یا از گونه جهل بسیط باشد، برخی به استقرار حج حکم داده‌اند. به باور شماری از فقیهان اهل سنت نیز جهل به استطاعت مالی مانع استقرار حج نیست. همچنین گروهی از آنان ترک حج به گمان وجود مانع در مسیر را، اگر خلاف آن ثابت شود، موجب استقرار حج شمرده‌اند. حتی برخی از ایشان برآنند که امنیت راه حج و امکان پیمودن آن از شرایط گزاردن حج است، نه از شرایط وجوب آن. از این رو، ناامن بودن مسیر، مانع استقرار حج نیست. البته بیشتر فقیهان به سبب آن که بیم از ضرر را در این گونه موارد، مانع تحقق استطاعت امنیتی دانسته‌اند، به استقرار حج باور ندارند. منبع: ج۱، ص۴۰۷ · ج۱، ص۲۱ · ج۸، ص۴۹۴ · ج۳، ص۳۰۷ · ج۴، ص۴۰۴ · ج۸، ص۳۰۶ · ج۷، ص۴۰ · مناسک الحج، فاضل، ص۱۳ · ج۲، ص۲۴ · ج۴، ص۴۴۸ · ج۷، ص۱۹ · ج۴، ص۳۹ · ج۴، ص۳۴۴ · ج۱، ص۲۵ · ج۴، ص۳۸۶ · مناسک الحج، وحید، ص۲۲ · ج۱۲، ص۵ · ج۱، ص۲۲۰ · ج۴، ص۴۲۱ · ج۴، ص۳۸۷ · ج۱، ص۱۳۶ · ج۴، ص۳۲ · ج۷، ص۶۵ · ج۷، ص۳۰ · ج۳، ص۶۸ · ج۴، ص۴۲۰ · ج۱، ص۲۱۰ · ج۷، ص۷۲