استقلال در اعلام صلاحیت داور — اگر دادگاه موضوع اختلاف را در صلاحیت

داوری باطل است، استماع نماید و همزمان، داور رأی خ. ر. ب. سود ی. ا. ط. اعلام دارد چه وضعی پیش خواهد آمد؟ و به طور کلی آیا تصمیم دادگاه که ممکن است قبل یا بعد از صدور رأی داور، به عمل آید، اثری در رسیدگی یا رأی داور دارد یا خیر؟ پاسخ این پرسش ها در قانون آیین دادرسی مدنی نیامده و نویسندگان نیز متعرض تحلیل برخی از آنها نشده اند. در بند ۱ ماده ۱۶ قانون داوری تجاری بین المللی ذیل عنوان اتخاذ تصمیم در مورد صلاحیت آمده است: «۱ - داور میتواند در مورد صلاحیت خود و همچنین درباره وجود و یا اعتبار موافقتنامه داوری اتخاذ تصمیم کند ...». ماده ۸ این قانون نیز با عنوان موافقتنامه داوری و دعوای مطروحه نزد دادگاه بیان می دارد ... طرح دعوا در دادگاه مانع شروع و یا ادامه جریان رسیدگی داوری و صدور رای داوری نخواهد بود. همچنین برخی از احکام این قانون نظیر بند ۳ ماده ۳۸۰۱۳ و بند ۳ ماده ۲۸۱۲۶ دلالت بر استقلال داور در رسیدگی، بدون توجه به طرح دعوا در مرجع قضایی دارد و از آنجا که ضمانت اجرایی نیز برای الزام داور به منع یا تجویز رسیدگی او وجود ندارد، عملاً میتوان از استقلال همه جانبه داور سخن گفت و ضمانت اجرا را به بعد از صدور رأی او موکول کرد تا در صورت تعدی از قواعد صلاحیت با ابطال رأی اقدام او بی اثر شود. ۳۸۰- جرحی که با رعایت تشریفات بندهای (۱) و (۲) این ماده به عمل آمده است اگر مورد قبول قرار نگیرد طرفی که داور را جرح کرده میتواند ظرف سی (۳۰) روز پس از دریافت اخطاریه حاوی تصمیم مربوط به رد جرح از مرجع موضوع ماده (۶) درخواست نماید که نسبت به جرح رسیدگی و اتخاذ تصمیم کند. مادام که چنین درخواستی تحت رسیدگی است داور میتواند جریان داوری را ادامه داده و رای نیز صادر کند. ۳۸۱ در صورت ایراد به اصل صلاحیت و یا به وجود و یا اعتبار موافقتنامه داوری جز در صورتی که طرفین به نحو دیگر توافق کرده باشند داور باید به عنوان یک امر مقدماتی قبل از ورود به ماهیت دعوی نسبت به آن اتخاذ تصمیم کند، اتخاذ تصمیم در مورد ایراد خروج داور از حدود صلاحیت که سبب آن در حین رسیدگی حادث شود ممکن است در ضمن رای ماهوی به عمل آید. چنانچه داور به عنوان یک امر مقدماتی به صلاحیت خود نظر بدهد هر یک از طرفین میتواند ظرف سی (۳۰) روز پس از وصول ابلاغیه آن از دادگاه مندرج در ماده (۶) درخواست کند که نسبت به موضوع رسیدگی و اتخاذ تصمیم نماید. مادام که درخواست مزبور در دادگاه تحت رسیدگی است داور میتواند به رسیدگی خود ادامه دهد و رای نیز صادر کند. ۳۸۲- اگر دادگاه موضوع اختلاف را در صلاحیت داور بداند و قرار عدم استماع دعوا را صادر نماید، این تصمیم برای داور تکلیف به رسیدگی به وجود نمی آورد و می تواند موضوع را خارج از حدود داوری تلقی کند. در یک مورد شعبه ۲۸ دادگاه عمومی مشهد به موجب دادنامه شماره ۹/۱۲۰۰ - ۸۴/۳/۵ دعوای خواهان را در صلاحیت داوری می داند خواهان به داور رجوع می نماید و داور با این استدلال که: «چون موضوع خواسته اختلاف در برداشت از مفاد قرارداد محسوب نمی شود لذا محملی برای اظهار نظر داوری درباره آن نیست در ماهیت رایی صادر نمی کند. دعوای ابطال رأی داور در دادگاه مطرح می شود؛ با این در اینکه آیا دعوایی با عنوان اعلام انحلال قرارداد داوری با منتفی شدن سمت داور، قبل از صدور رأی داور قابل استماع است یا خیر؟ بهتر است در عنوان بعدی بحث نماییم.