استنباط احکام فقهی: ملاک گیری

از دیگر اموری که در مباحث اجتماعی فقه بسیار لازم است و نباید از آن غفلت کرد، ملاک‌گیری است. یکی از این ملاک‌ها، سوءاستفاده دشمن است؛ اگر چیزی به خودی خود حلال باشد، اما دشمن از آن سوءاستفاده می‌کند، باید تعطیل شود و برای آن جانشینی تعیین گردد؛ برای نمونه وقتی کلمه» راعنا «گفتن مسلمانان، باعث می‌شود که دشمن از آن سوءاستفاده کند، خداوند فوراً از آن نهی کرد و کلمه» انظرنا «را جایگزین نمود. یا أَیهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ تَقُولُواْ رَعِنَا وَ قُولُواْ انظُرْنَا وَ اسْمَعُواْ وَلِلْک-فِرِینَ عَذَاب أَلِیم ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به پیامبر نگویید راعنا که نزد یهود دشنام است و بگویید» انظرنا «و فرمان خدا را بشنوید و برای کافران عذابی دردآور خواهد بود. ملاک این است که دشمن از کلام و مرام ما سوءاستفاده نکند، حال اگر در زمان ما قمه‌زدن به گونه‌ای شود که مورد سوءاستفاده دشمنان قرار گیرد، اگر تنها ملاک فقیه وجودِ نصِ صریح، یا ضرر معتنابه شخصی باشد، می‌تواند بگوید قمه‌زدن مثل حجامت نمودن است و چون حجامت اشکالی ندارد، پس قمه‌زنی نیز مباح است؛ اما اگر این نکته در نظرش باشد که قمه‌زن، مانند حجامت کننده نیست که در یک مکان مخفی قمه بزند، بلکه در انظار عمومی این کار را انجام می‌دهد و موجب می‌شود که دشمنان، مسلمانان را بی‌عاطفه و احمق بدانند، در این صورت هیچ‌گاه آن را تجویز نمی‌کند. خلاصه آن‌که برای مسائل فقهی، اجتماعی باید قواعد و مبانی دیگری بنا کرد و توجه داشت که آنچه فقیهان در گذشته بیان نموده‌اند، بیشتر جنبه فردی داشته است؛ حتی اصول عملیه‌ای که بنا نهاده‌اند، بیشتر فردی است و برای امور اجتماعی باید اصول عملی دیگری بنا نهاد. منبع: بقره/سوره۲، آیه۱۰۴