۱۵.۱.
۲ - محرومیت از هدایت خدای متعال که همواره درهای رحمتش بر بندگان گشوده است خود را «غافر الذنب وقابل التوب » معرفی کرده است لکن نسبت به اسراف کاران میفرماید: «ان الله لا یهدی من هو مسرف کذاب » همانا خداوند کسی را که اسراف کار و دروغگوست هدایت نمیکند. ۱۵.۱.
۳ - فقر روشنترین اثر اقتصادی اسراف، فقر است، زیرا که اسراف کار در اثر مصرف ناروای خود هم جامعه را به ورطه فقر میکشاند و هم خود دچار فقر میشود. لذا یکی از راههای مبارزه اسلام با فقر و محرومیت ایجاد هماهنگی اقتصادی و ریشه کن ساختن اسراف است. حضرت علی (علیهالسّلام) میفرمایند: «القصد مثراة و السرف متواة» اقتصاد و میانه روی باعث توان گری و اسراف و ولخرجی مایه فقر و تنگدستی است. و نیز فرمود: «سبب الفقر اسراف» ولخرجی عامل فقر است. ۱۵.۱.
۴ - هلاکت اسراف از هر نوعی که باشد انسان را به نابودی میکشد. قرآن مجید این حقیقت را چنین بیان میفرماید: «ما به وعدههایی که به انبیاء و اولیا دادیم وفا کردیم و سپس آنها را با هر که اراده کردیم نجات دادیم، اما مسرفان و ستمگران را هلاک کردیم» و نیز حضرت علی (علیهالسّلام) میفرماید: «کثرة السرف تدمر» اسراف کاری زیاد انسان را به هلاکت میکشاند. ۱۵.۱.
۵ - کیفر اخروی کیفر کسانی که از حدود الهی تجاوز کرده و اوامر و نواهی خدا را نادیده گرفته باشند، تنها فقر و تنگ دستی در دنیا نیست بلکه عذاب اخروی نیز در انتظار آنان است. قرآن مجید در این باره میفرماید: «کذلک نجزی من اسرف و لم یؤمن بآیات ربه و لعذاب الآخرة اشد و ابقی » این چنین جزا میدهیم کسی را که اسراف کند و ایمان به آیات پروردگارش نیاورد، عذاب آخرت شدیدتر و پایدارتر است، و در جای دیگر میفرماید: «و ان المسرفین هم اصحاب النار» براستی که مسرفان اهل دوزخند. به این ترتیب معلوم است که وضع افرادی که در مسیر باطل و هرزگیها دچار اسراف میشوند چه خواهد بود! ۱۵.
۲ - زیانهای اجتماعی اسراف البته از نظر اسلام، هر کس مالک حاصل کار و دسترنج خود - با رعایت حدود شرعی - م. ب. ولی انسان نمیتواند به بهانه این که مالک مالی است هر طور که بخواهد آن را صرف و خرج کند بلکه دو شرط اساسی دارد: یکی بهره گیری برای خود و دیگری بهره دادن به دیگران و تعطیل اینها دو صورت میتواند داشته باشد:
۱ - ثروت اندوزی و تکاثر که نه خود از آن بهره مند شود و نه دیگران. «لئن شکرتم لازیدنکم ولئن کفرتم ان عذابی لشدید» اگر شکر نعمت را بجا آورید، فزونی دهیم و اگر کفران نعمت کنید مجازاتم شدید است.
۲ - تزلزل و سستی، انسانهای معتدل در فراز و نشیبهای زندگی هرگز نمیلغزند ولی افراد اسراف کار که ولخرجی و مصرف زدگی تمام ابعاد زندگیشان را فراگرفته چون روحیه مقاومت ندارند، شکست خورده و متزلزل خواهند بود.
۳ - کاهش تولید، جامعه مصرفی رفته رفته قدرت تولید را از دست میدهد و برای تامین مایحتاج خود به بیگانه روی میآورد. این مطلبی است که در دوران حکومت طاغوت برای همه ثابت شده و نیاز به توضیح ندارد.
۴ - سقوط اخلاقی، ولخرجی و ریخت وپاشهای نابجا و بی مورد، انسان را از مسیر صحیح بیرون آورده و به ورطه هولناک فساد و تباهی میکشاند، انسان اسراف کار گاهی به مرحلهای میرسد که به هر پستی تن میدهد؛ رشوه میگیرد، دروغ میگوید، ربا میخورد، به عناوین مختلف، عفت و شخصیت خود را از دست داده و سرانجام کارش به رسوایی میکشد. کیفر کسانی که از حدود الهی تجاوز کرده و اوامر و نواهی خدا را نادیده گرفته باشند، تنها فقر و تنگدستی در دنیا نیست بلکه عذاب اخروی نیز در انتظار آنان است.
۵ - ضعف ایمان، اسراف کاری آدمی را از راه اعتدال خارج میکند و به سستی ایمان و ضعف عقیده میکشاند.
۶ - اختلاف طبقاتی، یکی از علل اساسی اختلاف طبقاتی به طور قطع همین اسراف کاریها است. و همچنین وابستگی به بیگانگان و تضییع حقوق دیگران و غفلت از خدا و حریم شکنی را از دیگر پیامدهای اسراف باید شمرد. علاوه بر اینها دغدغه خاطر و گرفتاریهای روحی و بیماریهای جسمی و روانی از نتایج مسلم ولخرجیها و بی بندوباریها است. در پایان باید عرض کنیم که اسراف و تبذیر دایرهای وسیع دارد و مصادیق آن نیز متعدد است. اسراف در اموال عمومی، اسراف در بیت المال مسلمین، اسراف در مواد غذایی؛ خوراک، مسکن، وسیله نقلیه و نظایر اینها از جمله مصادیق اسراف است. زیان بارتر از همه اسراف در بیت المال است که امیرالمؤمنین علی (علیهالسّلام) فرمود: «ان اعظم الخیانة، خیانة الامة» بالاترین خیانت، خیانت به مردم است. استفاده شخصی از اموال عمومی، علاوه بر اسراف، خیانت است، اسراف در آب و غذا، اسراف در برق و گاز علاوه بر اسرافکاری، خیانت به مردم است. قرآن کریم اسراف و تبذیر را نکوهیده و اسرافکنندگان را از اصحاب آتش شمرده است. ایشان منشا اسراف و تبذیر را حب دنیا میداند که حب دنیا خود ریشه در حب نفس دارد. ایشان تاکید کرده است که پیامبران الهی (علیهالسّلام) درصدد این بودهاند که این حب نفس را مهار و تعدیل کنند. ایشان تبذیر اموال را از جمله گناهان کبیره شمرده است. به همین جهت ایشان در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران تاکید کرد شانهها و آرمهای شاهنشاهی از روی کاغذهای دولتی حذف شود هرچند هزینههای فراوانی داشته باشد و این کار اسراف نیست.
منبع: اعراف/سوره۷، آیه۳۱ · ج۲۱، ص۵۵۶ · غافر/سوره۴۰، آیه۳ · مؤمن/سوره۴۰، آیه۲۸ · ج۲۱، ص۵۵۲ · فهرست غررالحکم، ص۱۵۹ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۹۰ · فهرست غررالحکم، ص۱۹۵ · ابراهیم/سوره۱۴، آیه۷ · ص۲۶۰، نامه ۲۶ · صحیفه امام، ج۱۶، ص۱۶۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ · تحریر الوسیله، ج۱، ص۳۱۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ · شرح چهل حدیث، ص۴۹۳-۴۹۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · دانشنامه امام خمینی، ج۱، ص۷۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
