اسراف در قرآن: اسراف در غیرمال

اسراف در غیر اموال نیز مورد خطابات قرآنی قرارگرفته است. قرآن کریم این تجاوز و انتقام جویی را مردود دانسته و فرمود: «فلا یسرف فی القتل» . اما در قتل اسراف نکنید، یعنی، برای قتل یک نفر، فقط یک نفر را به قتل برسانند آن هم ب. ت. ب. صدر آیه که می‌فرماید: «و لا تقتلوا النفس التی حرم الله الا بالحق»، نفسی را که خداوند حرام کرده است نکشید مگر از روی حق، یعنی این کشتن هم فقط در مواردی تجویز شده است که قاتل مستوجب کشته شدن باشد و با علم و عمد مرتکب قتل نفس شده باشد. ۴. ۲ - اسراف در نفس کسی که از نظام اعتدال خارج می‌شود و با ارتکاب گناه و معصیت از حریم انسانی خود تجاوز می‌کند اسراف کار است، اما اسراف کاری که مشمول پیام رحمت و امید الهی قرار گرفته است: «قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمة الله ان الله یغفر الذنوب جمیعا انه هو الغفور الرحیم». بگو‌ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده‌اید از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می‌آمرزد. ملاحظه می‌شود که هرگونه گناه و تجاوز از حد و مرز و حریم انسانی اسراف بر نفس شمرده می‌شود. در جای دیگر می‌بینیم، مجاهدان جنگ احد به درگاه خداوند متعال دست نیاز برمی داشتند: «و ما کان قولهم الا ان قالوا ربنا اغفر لنا ذنوبنا و اسرافنا فی امرنا و ثبت اقدامنا و انصرنا علی القوم الکافرین » گفتار آنها فقط این بود که پروردگارا گناهان ما را ببخش و از تندروی‌های ما در کارها چشم بپوش، قدم‌های ما را ثابت بدار، و ما را بر جمعیت کافران پیروز بگردان. از آیه شریفه مستفاد می‌شود، آنچه از آن عدول کرده و بجا نیاورده‌اند اطاعت امر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ، و سستی و منازعه بوده است. هر نوع گناه، اسراف و تجاوز از حد فطری و طبیعی انسان است که با ارتکاب آن از مسیر اعتدال بیرون می‌رود و به راه زوال و نیستی کشانده می‌شود و این درست خلاف آن هدف عالی است که انبیای الهی برای آن مبعوث شده‌اند. قرآن در این مورد می‌فرماید: «و لقد جاءتهم رسلنا بالبینات ثم ان کثیرا منهم بعد ذلک فی الارض لمسرفون»؛ و رسولان، با دلایل روشن به سوی بنی اسرائیل آمدند، اما بسیاری از آنها بر روی زمین تعدی و اسراف کردند. در این آیه شریفه مراد از «مسرفون» کسانی هستند که از انبیا و طریق حق تبعیت نکردند و در نتیجه این سرکشی به گناه آلوده شدند. منبع: اسراء/سوره۱۷، آیه۳۳ · زمر/سوره۳۹، آیه۵۳ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۷ · مائده/سوره۵، آیه۳۲