اسراف به معنای تجاوز از حد و زیادهروی کردن است و آن یا از جهت کمیّت است که صرف کردن مال است در موردی که سزاوار نیست «شرعاً یا عقلاً» هر چند به مقدار درهمی باشد. و یا از جهت کیفیت است و آن صرف کردن مال است در موردی که سزاوار است لیکن بیشتر از آنچه شایسته است. مانند اینکه لباسی به قیمت پانصد تومان بخرد و آن را بپوشد در حالی که لباسی که لایق به حال و شان او است باید معادل صد تومان باشد. و بعضی صرف مال را در موردی که سزاوار نیست تبذیر گفتهاند و صرف مال را در زیادتر از آنچه سزاوار است اسراف دانستهاند.
حضرت صادق (علیهالسّلام) میفرماید: «انما السرف ان تجعل ثوب صونک و ثوب بذلتک؛ لباسی را که برای حفظ آبرو پوشیدن در انظار خلق تهیه کردهای، آنرا در موقع کار کردن یا جائیکه مناسب پوشیدن آن نیست بهپوشی اسرافست.» ۱۴.
۱ - اسراف به حسب اشخاص باید دانست که اسراف، به اعتبار اشخاص از جهت شان و شرف و صحت و مرض و جوانی و پیری و از جهت غنا و فقر و زیادی درآمد و کمی آن فرق میکند. زیرا ممکن است صرف فلان مقدار از مال برای لباس مثلاً نسبت به شخصی که دارای فلان مقام و شخصیت در اجتماع است یا دارای فلان درآمد است، اسراف نباشد در حالی که نسبت به کسی که چنین نیست اسراف خواهد بود. بنابراین بیشتر تکلفات وسائل زندگی و معیشت که اکثر مردم به آن مبتلا هستند و هیچ ملاحظه شان و مداخل خود را نمیکنند و غالباً مبتلا به قرض و پریشانی هستند اسراف است و سببش این است که هر کس همیشه به بالاتر از خودش مینگرد و میخواهد از او کمتر و پائینتر نباشد و لذا گرفتار اسراف شده و همیشه در سختی و رنج و ناراحتی و نارضایتی و پریشانی بسر میبرد.
در صورتی که اگر مطابق دستور شرع به زیردست نگاه میکردند که از آنها در امور دنیا پائینترند، هیچگاه مبتلا به اسراف و ناراحتیهای فراوان نمیشدند. پس بیشتر این ورشکستگیها، از اسراف سرچشمه میگیرد که اگر به دستور شرع و به حکم فطرت و عقل سلیم خود این گناه کبیره را ترک میکردند و در جمیع حالات رعایت اقتصاد و میانهروی نموده، قناعت را پیشه خود میکردند خوشبختی دنیا و آخرت را درمییافتند. کسی که در معیشت خود میانهروی کند، من ضمانت میکنم که هرگز تهیدست نشود.» و در تفسیر آیه شریفه «فلنحیینه حیوة طیبه» یعنی عطا میکنیم به او زندگانی خوش را، امام (علیهالسّلام) میفرماید: «و سئل عن قوله (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) فلنحیینه حیوة طیبة فقال هی القناعه؛ حیات طیبه (زندگی خوش) قناعت است.» ۱۴.۱.
۱ - اسراف مترفین در کتاب اسلام و مشکلات اقتصادی تالیف سیدابوالاعلی مودودی، پس از اینکه مفاسد کنونی جهانی را تماماً از اسراف و تبذیر سرمایهداران میداند، مینویسد: این ثروتمندان زنان را یکی از لوازم زندگی خود قرار داده و گروهی از زنان را رقاصههای زناکار و عدهای از مردان را دلالهای بیهمهچیز نمودند. آواز و خوانندگی هم یک نوع سرگرمی اینان است و برای همین کار عدهای را به عنوان خواننده و رقاص و هنرپیشه و موسیقیدان و آهنگساز ، برای خود خریده و به کار وا داشتند.
ایشان شوق شدید و دیوانهواری به بازیها و سرگرمیهای ضد انسانی پیدا کردند و برای همینجهت عدهای از دیوانهها، رقاصها، رقاصهها، هنرمندان، هنرپیشگان و نقاشان را میدان دادند. این ثروتمندان از خدا بیخبر، گروه قابل توجهی را در راه فراهم ساختن انواع مسکرات از مشروبات الکلی و افیون و حشیش مشغول نمودند. سرمایهداران در به کار بردن ثروتهای مادی، حداکثر سوء استفاده را نموده و آن را در ساختن قصرها و آپارتمانها و کاخهای چند طبقهای و ایجاد باغها و تفریحگاهها و کابارهها و تئاترها و عیاشخانهها از بین بردند.
آنان در این اسرافکاری ضد اسلامی و انسانی به جایی رسیدند که ساختمانهای بزرگ و مجللی درست کردند که پس از مرگ در آن دفن شوند و مقبرههای وسیعی ساختند که بسیار لازم و ضروری بود که به جای آن که مقبره شود خانه کسانی گردد که خانه و کاشانهای برای استراحت و زندگی ندارند ـ اسراف آنها به جایی رسیده که برای سگهای خود اطاقهای عالی ساخته و بر آن قلادههای طلا بسته و مربیانی استخدام نمودهاند و در این راه ثروت هنگفتی را بیهوده به هدر دادهاند (در مجله نیواستیتسمن در ۹ ژوئن ۱۹۶۲ مینویسد: آمریکاییها در هر سال در حدود سه میلیارد دلار که ۲۴ میلیارد تومان است برای سگها و تولههایشان خرج میکنند.) در حالی که لازم بود این مال را در راه برطرف ساختن نیازمندیهای همنوعان بیچاره خود خرج کنند.
و ثروتمندان میل شدیدی به زیورهای گرانبها و لباسهای فاخر و ظروف طلا و نقره دارند. دیوارهای منازل را با نقاشیهای گرانبها و عکسهای پرقیمت و پردههای زرباف زینت دادهاند... «پایان نقل از کتاب اسلام و مشکلات اقتصادی».
منبع: مستدرک الوسائل، باب النکاح، ابواب النفقات، باب ۲۲ · باب النکاح، ابواب النفقات، باب ۲۵، ص۲۵۹ · سفینة البحار، ج۷، ص۳۷۵
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
