اصطلاحات تجوید: علائم وقف

از آنجا که رعایت موارد وقف و وصل ازمهم‌ترین قسمت‌های علم قرائت و تجوید به شمار می‌رود، لذا برای وقف‌های مختلف، نشانه هائی وضع و تعیین نموده‌اند که در بالای کلمات قرآنی نوشته شده است. و آنها عبارتند از: م ـ علامت وقف لازم است، یعنی وقف بر آن کلمه لازم م. ب. و اعاده و دوباره خواندن موقوف علیها جایز نیست. ط ـ نشانه وقف مطلق است، یعنی وقف بر آن کلمه و شروع از مابعد در تمام صور و نزد همه قراء خوب م. ب.. ج ـ علامت وقف جایز است، یعنی وقف بر آن کلمه پسندیده و جایز است، و وصل به مابعد نیز مانعی ندارد، ولی وقف بر آن بهتر است. ز ـ نشانه وقف مجوز است، یعنی وقف بر آن کلمه تجویز شده و شروع از مابعد هم، بدون اعاده و دوباره خواندن موقوف علیها مانعی ندارد، ولی وصل‌کردن آن بهتر است. و در صورت وقف، بهتر است از جای مناسب آیه قبلی دوباره خوانده شود. ص ـ علامت وقف مرخص است، یعنی به ضرورت طول آیه و کمی نفس برای رسیدن به محل وقف و یا خواندن تمام آیه، چنانچه معنای آن نیکو فهمیده شود، رخصت و اجازه وقف داده شده. که در این صورت دوباره خواندن از جای مناسب آیه خوانده شده لازم نیست، و در غیر اینصورت و در حال اختیار به وصل خوانده شود. لا ـ نشانه نفی و عدم جواز وقف است، و چنان‌چه در اثر کمی نفس و غیره پیش از اتمام مطلب و کلام، اضطرارا وقف شود، اعاده و دوباره خواندن آیه خوانده‌شده از جای مناسب آن لازم است، مگر آنکه علامت مذکور در آخر آیه باشد. در این صورت وقف بر انتهای آیات روا م. ب.. البته در بعضی موارد که ارتباط تام بین آخر آیه و اول آیه بعد وجود دارد، وصل‌نمودن، مناسب بلکه بهتر است. س ـ علامت سکته است. قفه ـ یعنی آنرا وقف کن که، نشانه وقف به طریق سکته است لیکن سکته آن طولانی و دوبرابر سلام‌الله‌علیهم است و به وقف نزدیکتر است. ق ـ علامت قیل علیه الوقف (گفته شده بر آن وقف است) م. ب. که وقف بر آن به قول ضعیف جایز است، و وصل بهتر م. ب.. قلا ـ نشانه قیل لا وقف علیه (گفته شده بر آن وقف نیست) م. ب. که وقف بر آن به قول ضعیف جایز نیست، بنابراین وقف بر آن بهتر است. صل ـ فعل امر و علامت وصل است، که متاخرین به جای (لا) می‌نویسند. صلی ـ نشانه الوصل اولی من الوقف، که اولویت در وصل است، و متاخرین به جای (ز) وضع نموده‌اند. صق ـ علامت وصل به ماقبل است، یعنی از آنجا شروع نشود بلکه مانند (لا) به ماقبل وصل گردد، و غالبا در وقف‌های معانقه بکار می‌رود. صب ـ نشانه وصل به مابعد است، برخلاف (صق) و غالبا در وقف‌های معانقه نوشته می‌شود. جه ـ علامت وجه له فی الوقف است که، مانند (ص) علامت وقف مرخص است. ک ـ نشانه کذلک یعنی با وقف قبلی یکسان است و غالبا بعد از وقف جایز نوشته می‌شود. مقرا ـ در بعضی قرآنهای قدیمی روی برخی آیات نوشته شده، که به معنی اقرار به مضمون و محتوای آیه است. این نکته قابل ذکر است که در بعضی از قرآنهای قدیمی در مواردی علامت متقدمین و متاخرین، یعنی قدیم و جدید با هم نوشته می‌شود مانند: (ط، قف) ـ (لا، صل) ـ (ز، صلی)