اصطلاحات علم حدیث: مخرج و مخرج

فالمخرج بالتشدید او التخفیف، اسم فاعل، هو ذاکر الروایه کالبخاری و اما قولهم فی بعض الاحادیث (عرف مخرجه او لم عرف مخرجه) فهو (بفتح المیم و الراء) بمعنی محل خروجه و هو رجاله الراوون له لانه خرج منهم. بسیار اتفاق افتاده بعد از دیدن حدیثی گفته‌اند که این حدیث را فلانی خارج کرده یا از او خارج شده یعنی نقل شده یا ذکر کرده و مخرج یا مخرج اسم فاعل است که همان ذکرکننده ی روایت است مانند بخاری اما قول علما در بعض احادیث که گفته‌اند بشناس مخرجش را یا نمی‌شناسم مخرجش را. بنابر این مخرج یا مخرج (از باب افعال و تفعیل) کسی است که حدیث را در کتاب خود آورده؛ مثلا: خرجه الکلینی او اخرجه: ‌ای ذکره. ولی گاهی لفظ مخرج (به صیغه اسم مکان) گفته می‌شود و مراد از آن روات حدیث است؛ چنانکه گفته می‌شود: عرف مخرجه: ‌ای رجاله الراوون عنه. بشناس مخرج حدیث را یعنی کسانی را که روایت می‌کنند از او را بشناس. ولی میرداماد فرموده: تخریج متن حدیث، عبارت است از نقل موضع حاجت از آن و اخراج آن، عبارت است از نقل تمام حدیث. منبع: علامه قاسمی، قواعد التحدیث من فنون مصطلح الحدیث، ص۲۱۹