اصل احتیاط: احتیاط عقلی

احتیاط عقلی (قاعدۀ اشتغال؛ اصل اشتغال) عبارت است از حکم عقل به لزوم فارغ کردن ذمّه از عهدۀ تکلیف منجّز در صورت‌ امکان آن. ۶. ۱ - موارد احتیاط عقلی احتیاط عقلی در سه مورد است: ۶.۱. ۱ - شبهه حکمی بدوی قبل از فحص موارد شبهه حکمی بدوی ، پیش از فحص از دلیل آن. هرگاه چیزی مشکوک باشد، قبل از فحص از دلیل آن نمی‌توان به برائت تمسّک جست، بلکه تا پیش از تمام شدن فحص باید به حکم عقل احتیاط کرد. ۶.۱. ۲ - علم تفصیلی به تکلیف موارد علم تفصیلی به تکلیف و شک در خروج از عهدۀ آن. این مورد که از موارد شبهه موضوعی است، نه حکمی از بارزترین موارد احتیاط عقلی است مانند آن که نمازگزار پس از به جا آوردن نماز در داشتن طهارت هنگام نماز شک کند. به حکم عقل باید نماز دیگری با طهارت بخواند؛ زیرا نماز با طهارت بر او واجب بوده است و اشتغال یقینی ، فراغ یقینی را می‌طلبد. ۶.۱. ۳ - علم اجمالی به تکلیف الزامی موارد علم اجمالی به تکلیف الزامی . فراغت ذمّۀ مکلّف در موردی که به وجود تکلیف الزامی اعم از وجوب و حرمت علم اجمالی دارد، جز با انجام همۀ احتمالات تکلیف یا ترک آن‌ها در صورت امکان احتیاط میسّر نیست مانند مورد علم اجمالی به حرمت یکی از دو زن بر او در شبهه تحریمی یا وجوب یکی از دو کار بر وی در شبهه وجوبی که در فرض نخست، ازدواج با هر دو زن حرام و در فرض دوم، انجام هر دو عمل، واجب است. ۶. ۲ - حکم در صورت عدم امکان احتیاط جایی که احتیاط ممکن نیست مانند دوران امر بین دو محذور (وجوب و حرمت)، مجرای اصل تخییر است. منبع: الاصول العامة للفقه المقارن، ص۵۲۱ · الاصول العامة للفقه المقارن، ص۵۲۳