اصل برائت (اصول)

اصل برائت یکی از اساسی‌ترین اصول عملیه در دانش اصول فقه است که به معنای نفی تکلیف از مکلف در هنگام شک و عدم دسترسی به دلیل معتبر است. بر اساس این قاعده، هرگاه فرد در وجوب یا حرمت فعلی تردید داشته باشد و پس از جستجوی کافی دلیلی بر آن نیابد، شرع و عقل او را در انجام یا ترک آن عمل آزاد می‌دانند. در قلمرو فقه ، میان اصولیان و اخباریان در خصوص جریان این اصل در شبهه تحریمیه اختلاف‌نظر وجود دارد؛ در حالی که اصولی‌ها به برائت در تمام شبهات حکمی معتقدند، اخباری‌ها در موارد شک در حرمت، احتیاط را لازم می‌دانند. مستندات اصلی این قاعده شامل آیات قرآن کریم و احادیث معصومان (علیهم‌السلام) است که بر لزوم بیان تکلیف پیش از کیفر تأکید دارند. تمایز میان برائت و اصاله الاباحه در این است که اولی حکمی ظاهری برای رفع بلاتکلیفی در مقام عمل است، اما دومی به حکم واقعی اشیاء پیش از ورود شرع یا بر اساس خطابات کلی اشاره دارد. در نهایت، اجرای اصل برائت منوط به فحص کامل از دلیل و ناامیدی از دستیابی به حکم واقعی در منابع وحیانی است.