یکی از خصایص نظام کیفری اسلام حاکمیت اصل شخصی بودن مجازات هاست. ب. ت. ب. اهمیتی که نظام اسلامی برای آزادی فردی و امنیت قضایی قائل است، قبول مسؤولیت شخصی اجتناب ناپذیر است. این اصل یکی از عناصر جوهری کیفر در اسلام تلمداد می شود و دارای ریشه های قرآنی است که در مبحث منابع فقهی به ذکر آن خواهیم پرداخت. شایان توجه است که نظام قضایی اسلام حدود ۱۲ قرن پیش از نظام تضایی غرب با نزول آیاتی چند از قرآن مجید از جمله آیه شریفه ی دو لا تزروازرة وزر اخری انعام، ۱۶۴)، این اصل مترقی را پذیرفته به آن عمل نموده است.
حضرت علی (ع) پس از ضربت خوردن به دست ابن ملجم، خطاب به امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) فرمود: بدانید که نباید کس دیگری جز قاتل من کشته (۱) این فرموده حاوی اصل شخصی بودن کیفر در اسلام است. بر اساس این اصل، جز مجرم دیگران مسؤولیت کیفری ندارند و نباید مورد مؤاخذه قرار گیرند.
البته اصل شخصی بودن مسؤولیت در نظام اسلامی دارای قلمرو شمول وسیعی است که علاوه بر اصل شخصی بودن مجازاتها سایر مسؤولیتها و تکالیف دینی و اجتماعی را در بر میگیرد. بندج ماده ۱۹ اعلامیه ی اسلامی حقوق بشر مصوب ۱۴ محرم ۱۴۱۱ قمری اجلاس وزرای امور خارجه سازمان کنفرانس اسلامی در قاهره در بیان این قاعده مقرر میدارد: مسؤولیت در اصل شخصی است.»
بدین ترتیب در جهان اسلام با الهام از آیات قرآنی و اعلامیه مزبور، استقرار و حاکمیت اصل شخصی بودن مجازاتها از اهمیت بسزایی برخوردار است که در قوانین اساسی یا کیفری کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی درج شده است. ماده ۵ لایحه آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری پیشنهادی به مجلس شورای اسلامی در بیان اصل مزبور با صراحت بیان میدارد: «تعقیب امر جزایی فقط نسبت به مرتکب جرم و کسانی خواهد بود که در آن شرکت یا معاونت داشته باشند. در قرآن مجید، پنج بار آیه دو لاتزر وازرة وزر اخری تکرار شده و تفاوت آنها تنها در - فیض الاسلام، نهج البلاغه، ص ۹۷۸.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
