اصولیون در حجیت اصل مثبت اختلاف دارند و بیشتر محققان معاصر به عدم حجیت آن معتقد میباشند، مگر در چند مورد که استثنا نموده و آن را حجت دانستهاند : ۳.
۱ - خفی بودن واسطه در مواردی که واسطه خفی باشد: اگر واسطه عادی یا عقلی به قدری خفی باشد که عرف آن را به حساب نیاورد، دراین صورت، اثر واسطه، اثر خود مستصحب شناخته میشود؛ برای مثال، در مورد وضو یا غسل ، اگر انسان شک نماید که آیا مانعی در بدن هست که موجب نرسیدن آب وضو یا غسل به پوست شود یا نه، دراین صورت، استصحاب عدم مانع جریان پیدا میکند، هر چند عدم مانع، موضوع حکم شرعی نیست، بلکه موضوع حکم شرعی، رساندن آب به همه جای اعضای وضو یا غسل میباشد، ولی لازمه عقلی عدم مانع، رسیدن آب به تمام اعضا میباشد، اما عرف به این واسطه خفی اعتنا نمیکند. ۳.
۲ - جلی بودن واسطه در مواردی که واسطه خیلی جلی (آشکار) باشد: به این معنا که آن قدر میان واسطه و ذی الواسطه اتصال و ارتباط نزدیک برقرار است که عرف حکم میکند همان طور که در عالم تکوین و واقع نمیتوان واسطه و ذی الواسطه را تفکیک نمود، در عالم اعتبار هم جدایی آن دو امکان ندارد، خواه منشا این شدت اتصال، لازم و ملزوم بودن باشد یا چیز دیگر. در این صورت، عرف میگوید: معنای تعبد به موضوع، تعبد به لازم و ملازم آن نیز هست. پس شدت اتصال باعث میشود اثر واسطه، اثر ذی الواسطه شمرده شود، مثل: استصحاب ماه رمضان در « یوم الشک » (در صورتی که یوم الشک روز سیام باشد) که باعث میشود فردای روز مشکوک، روز عید محسوب و احکام عید برآن مترتب گردد. به این ترتیب، فردای «یوم الشک» را روز عید دانستن، از لوازم عقلی استصحاب ماه رمضان در یوم الشک میباشد، اما عرف چون آن را لازم و ملزوم میداند، به واسطه توجه نمیکند.
منبع: جعفر، ج۴، ص ۱۷۳- ۱۵۶
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
