اصل ۴۳ قانون اساسی: پیشینه

جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه بر اقتصاد کشور که در بند 8 این اصل مورد تاکید قرار گرفته، مسئله مهمی در تاریخ معاصر ایران محسوب می‌شود و مصنفان نظامنامه اساسی مشروطه نیز به آن توجه ویژه‌ای داشته‌اند. لذا اصول بیست و سوم تا بیست و ششم نظامنامه به این نکته پرداخته‌اند. اصل 23 نظامنامه اساسی مشروطه بیان می‌دارد: «بدون تصویب مجلس، شورای ملی امتیاز تشکیل کمپانی و شرکت های عمومی از هر قبیل و به هر عنوان از طرف دولت داده نخواهد شد.». اصل 24 آن قانون ذکر می‌کند که: «بستن عهدنامه‌ها و مقاوله‌نامه‌‌ها، اعطای امتیازات (انحصار) تجارتی و صنعتی و فلاحتی و غیره اعم از اینکه طرف داخله باشد یا خارجه باید به تصویب مجلس شورای ملی برسد به استثنای عهدنامه‌هائی که استتار آن‌ها صلاح دولت و ملت باشد.». مطابق اصل 25 این قانون : «استقراض دولتی به هر عنوان که باشد، خواه از داخله خواه از خارجه، با اطلاع و تصویب مجلس شورای ملی خواهد شد.». و نهایتا، اصل 26 نظامنامه اساسی مشروطه بیان داشته که: «ساختن راه‌های آهن یا شوسه، خواه به خرج دولت خواه به خرج شرکت و کمپانی، اعم از داخله و خارجه، منوط به تصویب مجلس شورای ملی است.».