اصول عملیه

‌اُصول‌ِ عَمَلیّه‌ ، اصطلاحی در اصول فقه به معنای قواعدی است که وظیفه عملی مکلف را در زمان شک در حکم شرعی و عدم دسترسی به دلیل معتبر روشن می‌کند. این اصول که ملجأ نهایی مجتهدان برای رفع حیرت هستند، تفاوت مبنایی با امارات دارند؛ چرا که در موضوع اصل عملی ، شک اخذ شده است و برخلاف امارات، حیث کشف از واقع در آن‌ها لحاظ نمی‌شود. این قواعد بر اساس گستره شمول به دو دسته اصول عام و اصول خاص تقسیم می‌شوند. از لحاظ منشأ حجیت، اصول عملیه به دو گروه شرعی و عقلی منقسم می‌گردند که در مقام تعارض، اصول شرعی به‌دلیل داشتن جنبه بیان حکم از سوی شارع ، بر احکام عقلی مقدم و وارد می‌شوند. پیشینه تاریخی این مباحث به آرای متکلمان معتزله و فقهای ظاهریه در سده‌های نخستین بازمی‌گردد که از «برائت اصلیه» برای موارد سکوت نصوص بهره می‌بردند. وی در کتاب فرائد الاصول ، دستگاه اصول چهارگانه را بر پایه حصر عقلی تدوین نمود. اصول عملیه عبارتند از: • استصحاب ؛ حکم به بقای حالت سابق در فرض شک در بقای آن. • برائت ؛ نفی مسئولیت و عقاب در شبهات بدوی و عدم بیان تکلیف. • احتیاط ؛ لزوم انجام عمل برای احراز امتثال تکلیف در موارد علم اجمالی . • تخییر ؛ اذن در انتخاب یک طرف در دوران امر بین دو محذور.