اصول عملیه (قواعد فقه)

اصول عملیه در فقه ، قواعدی‌اند که در حالت جهل به حکم واقعی ، تکلیف دو دسته تقسیم می‌شوند: «اصول محض» مانند: اصل برائت که با جعل حکم ظاهری اباحه ، حکم مجهول‌الحکم را پوشش می‌دهد، و «اصول برزخی» مانند: استصحاب که با بی‌اعتنایی به احتمال زوال حکم سابق، بقای آن را مفروض می‌گیرد. در تعارض ، امارات بر اصول عملیه و اصول برزخی بر اصول محض مقدم‌اند، زیرا با آمدن دلیل اجتهادی یا استصحاب، موضوع برای جریان اصل برائت باقی نمی‌ماند. نقش اصول عملیه در پر کردن خلأهای ناشی از سکوت یا اجمال ادله شرعی و نیز در نظام قانون‌گذاری و قضا ، حیاتی است و بدون آنها اجتهاد از پویایی و کارآمدی ساقط می‌شود. این اصول تنها زمانی مجاز به کار گرفته می‌شوند که راهی به علم یا ظن معتبر وجود نداشته باشد.