دکترین
اضطرار (فقه): دروغ گفتن و کتمان حقیقت در حالت اضطرار
با اینکه روابط انسان‌ها و نظم اجتماع مبتنی بر راستی و راستگویی است و از طرفی دروغ گفتن از معاصی به شمار می‌رود، گاه وضعی پدید می‌آید که شخص ناچار از گفتن دروغ یا کتمان حقیقت می‌شود، اما هر دروغ مصلحت‌آمیزی را نمی‌توان پذیرفت. مهم‌ترین حالت کتمان حقیقت برای پیش‌گیری از جنگ است. از آن‌جا که حفظ جان انسان‌ها واجب است، هرگاه حالتی پیش آید که بر اثر افشای راز و یا بیان حقیقت، جان عده‌ای به خطر افتد و سبب پیروزی دشمن گردد، لازم است که شخص از گفتن آن خودداری کند.
بدیهی است که نه تنها از نظر شرع این دروغ بخشوده است، بلکه از نظر قانونی نیز آن شخص مسئول نخواهد بود. دروغ گفتن برای اصلاح میان مسلمانان نیز حکمی مشابه دارد و نیز اگر افشای رازی موجب آشوب در جامعه گردد، لازم است که از بیان آن خودداری شود. در جست‌وجو از منابع، این بحث را می‌توان در گفتار مربوط به تقیه بازیافت. به عنوان نکته‌ای کلی باید یادآور شد که برای حفظ شرافت انسان و سلامت جامعه، ارتکاب هیچ عمل زشتی پذیرفتنی نیست و مرتکب آن به هر دلیل قانوناً و شرعاً مسئول خواهد بود، اما دفع ضرر در شرایطی خاص با توسل به ارتکاب برخی منهیات، گاه وجهی فقهی یافته است.
افزون بر موارد یاد شده، مصادیقی چون پرداختن رشوه برای دفع ظلم ، چنانکه بجز آن چاره‌ای نباشد، پرداختن مال به کفار برای آزادی اسرای اسلام و پرداختن خراج برای رفتن به حج واجب ، از مواردی است که در منابع فقهی از آن‌ها گفت‌وگو شده است.
منبع: ج۱، ص۱۷۸، به کوشش محمد متعصم بالله بغدادی، بیروت، ۱۴۰۷ق
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.