دکترین
اعجاز تشریعی: نکته
در داسـتـان سـاخـتـن شهر بابل ، خداوند بیم آن داشت که انسان‌ها اگر گرد هم آیند، نیروی مـتشکلی را به وجود می‌آورند، آن‌گاه خطری متوجه ربوبیت خداوندی خواهد بود، لذا به جبرئیل دستور فرمود تا تجمع آنان را از هم بپاشد. ۱۶.
۲ - قداست مقام انبیا قـرآن، انـبیای عظام الهی را در والاترین مقام قداست قرار داده، سرآمد بندگان خالص حق‌تعالی شمرده است اینان نخبگان و برگزیدگان خلایق به شمار می‌روند «ان الله اصطفی آدم ونوحا وآل ابراهیم وآل عمران علی العالمین؛ خداوند، آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برگزید). در سوره انعام (آیـه‌های ۸۷-۸۴) پس از آن که از پیامبرانی مانند اسحاق (علیه‌السلام) و یعقوب (علیه‌السلام) ، نوح (علیه‌السلام)، داود (علیه‌السلام) و سلیمان (علیه‌السلام) و ایوب (علیه‌السلام) ، یوسف (علیه‌السلام) و موسی (علیه‌السلام) و هارون و زکریا (علیه‌السلام) و یحیی (علیه‌السلام) و عیسی (علیه‌السلام) و الیاس (علیه‌السلام) و اسماعیل (علیه‌السلام) و یسع (علیه‌السلام) و یونس (علیه‌السلام) و لوط (علیه‌السلام) ، و پدران و فرزندان و برادران آنان یاد می‌کند، آنان را به (محسنین) و (صالحین) ) وصف می‌کند، که آنان را بر جهانیان برتری داده و به راه راست هدایت نموده است.
هـم‌چـنـیـن نوشته‌اند که ودایع نبوت را از پدرش اسحاق با تزویر در ربود داستان عجل بنی اسرائیل و ساختن آن را به هارون نسبت داده‌اند هم‌چنین افسانه داوود و اوریا که هـمسـر او را بـا تـرفند شرم آوری از دستش ربود از این قبیل داستان‌های افسانه‌آمیز در کتب عهدین فراوان است که در این‌جا مجالی بیش از اشاره نبود. ۱۶.
۳ - جامعیت احکام اسلامی اسلام در بعد تشریع احکام از جامعیت کاملی برخوردار است، که در هیچ یک ازشرایع باقی مانده و نیز تشریعات وضعی، چنین جامعیت و گستردگی به چشم نمی‌خورد. اسـلام ـ هـمـان‌گـونـه که اشارت رفت ـ در سه بعد عبادات ، معاملات و انتظامات، دیدگاه‌های مشخصی دارد و در تمامی جوانب این سه بعد به طور گسترده نظرات خود را ارائه داده، بشریت را برای رسیدن به سعادت حیات (مادی و معنوی) به پیروی از خود فراخوانده است.
عـبـادات اسـلام، انسان را به پاکی و صفای درون وا می‌دارد، او را از آلایش‌ها پاکیزه نگاه می‌دارد، روح را آرامـش مـی بـخـشـد و رابطه انسان را با ملکوت اعلا مستحکم می‌سازد و این خود موجب تـقـویـت روح انسان و پاکی و صفای او است با تامل در اوراد و اذکار نماز و خلوص و توجه قلب به سـاحـت قدس الهی، و نیز مقاومت درونی که از روزه حاصل می‌گردد، هم‌چنین با دقت در دیگر ادعیه و عبادات واجب و مستحب ، به ویژه به لحاظ انجام دادن آن‌ها در اماکن مقدسه، تمامی این‌ها حاکی از یک برنامه حساب شده برای پاک سازی و طهارت درون انسان و رشد و تکامل او است.
به یقین رستگار است کسی که درون خـود را پـاکـیـزه نـمـاید.» و هدف بعثت را همین ( تزکیه ) خوانده: «یتلو علیهم آیاتک ویعلمهم الکتاب والحکمة ویزکیهم؛ پیامبری که نشانه‌ها و آیات الهی را بر مردم بر می‌شمرد و تلاوت می‌کند، شریعت و احکام الهی را به آنان می‌آموزد به آنان بینش می‌دهد و آنان را پاکیزه می‌گرداند.» انسان در درون خود احساس می‌کند که بر فراز هستی، نیروی برتری هست که تمامی هستی‌ها را فراگرفته و خود را ذره‌ای کوچک می‌بیند که بر روی امواج متلاطم هستی شناور است، آن نیروی بـرتر و قدرتمند است که او و دیگر ذرات هستی را نگاه داشته، به علاوه همین عجز و ناتوایی او را بـه سوی کمال و توانایی مطلق رانده، توجه درونی او را به سوی کمال مطلق معطوف داشته است از ایـن‌رو از درون خـود می‌کوشد تا این میل و رغبت و عشق به کمال مطلق را در صورت کلمات و الـفـاظ (ادعـیـه و اذکار) ابراز دارد، همین است که عبارات سرشار از محبت و سپاس، از درون او می‌جوشد و سیل‌آسا سرازیر می‌گردد و اگر قصوری در خود احساس کرده درخواست گذشت و آمـرزش می‌نماید این چیزی است که انسان از روزی که خود را شناخته با آن خو گرفته و همواره سرشت وجود او با آن هم رازبوده است.
عـبـادت‌هـا و نیایش‌ها ـ به شکل‌های گوناگون ـ صورت‌های تجسد یافته ابراز عواطف درونی او اسـت که بر ملا می‌سازد هر دین و آیینی به شکلی، قسمتی از نمایش‌های نیایش جوشان انسانی را سرلوحه عملی خود قرار داده است. در آیـیـن‌های کهن هندوئی و زرتشتی نمونه‌هایی از این‌گونه نمایش‌های عبادی ـنیایشی وجود داشته است، گونه‌هایی نیز از نیایش میان جهودان و ترسایان رواج داشته و دارد اما به نظر می‌رسد که شکل‌های موسوم آمیخته با بسیاری از خرافات و بدعت‌های ناروا گردیده است.
ایـن‌گونه ناهنجاری‌ها در تعلیمات دینی کم کم وسعت یافت و حجیم‌تر گردید تا آغاز قرن هفتم مـیـلاد کـه پـیامبر اسلام شریعتی پاک و منزه بر بشریت آن روز عرضه داشت در این آیین عبادات و ادعیه و اذکار حاکی از توحیدی ناب و معنویتی پاک بود معنویتی که درون‌ها را به کلی از آلایش‌ها و تـیـرگی‌ها پاکیزه ساخته به آفاقی تابناک هدایت می‌نمود و انسان‌ها که تشنه چنین آب زلال و گوارایی بودند، گمشده خود را در شریعت اسلام یافتند و از جان و دل آن را پذیرفتند.
«ما یرید الله لیجعل علیکم من حرج ولکن یرید لیطهرکم ولیتم نعمته علیکم لعلکم تشکرون؛ خداوند نمی‌خواهد بر شما تنگ بگیرد، بلکه می‌خواهد شما را پاک و نعمت خود را بر شما کامل نماید، باشد تا سپاس‌گذار باشید.» «هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم یتلو علیهم آیاته ویزکیهم ویعلمهم الکتاب والحکمة وان کانوا من قبل لفی ضلال مبین؛
۱. تزکیه ، پـاک‌سـازی درون و آراسـتـه نمودن شخصیت والای انسانیت که در پس پرده کالبد جسمانی او نهفته است. ۲.
۳. آمـوزش حکمت، یعنی بینش درونی که مایه آراسته شدن رفتار و کردار انسان م. ب. و همین بینش درونی غایة الغایات است که آدمی را به اوج کرامت انسانی می‌رساند. «یؤتی الحکمة من یشاء ومن یؤت الحکمة فقد اوتی خیرا کثیرا وما یذکر الا اولو الالباب؛ خداوند هر که را بخواهد (شایسته دید)، بینش حکمت را به او ارزانی می‌دارد و هر کـه ایـن بینش را دریافت نمود، هر آینه بر انباشته‌ای از ارزش‌ها دست یافته، که به این حقیقت جز صاحبان خرد پی نمی‌برند.»
عـبـادات در اسلام به گونه پاک و خردپسند و موافق فطرت اصیل انسانی عرضه شده است در این عـبـادات نه فقط نیایش شایسته پروردگار و تقرب او به درگاه الهی لحاظ شده، بلکه پاک‌سازی درون و پـالایـش نـفـس نیز مورد عنایت واقع شده، برآیند این دو گرایش موجب تعادل در ابعاد وجود انسان است.
بندگان خالص خدا در پیش‌گاه حضرت حق با درونی پاک و آراسته و از هرگونه آلایشی پیراسته، به نیایش برمی خیزند.» «ان الصلاة تنهی عن الفحشاء والمنکر ولذکر الله اکبر؛ نماز، آدمی را از ناهنجاری در کردار و رفتار باز می‌دارد و از آن بالاتر، یاد خدا را در دل‌ها زنده نگه می‌دارد.» «حافظوا علی الصلوات والصلاة الوسطی وقوموا لله قانتین؛ بر نمازها و (به ویژه) نماز مـیـانـه (نـیـم روزی)
مـواظـبت کنید ـ که درب رحمت الهی بر روی شما گشوده است ـ و در پیش‌گاه خداوند با حالت خضوع و خشوع بایستید).
«واستعینوا بالصبر والصلاة وانها لکبیرة الا علی الخاشعین؛ از خو گرفتن به مقاومت و نیایش به درگاه ربوبیت کمک بگیرید ـ تا شما را همواره زنده دل و نشاط افزا نگاه دارد ـ همانا نـیـایـش پـاک و بـه دور از آلایـش بـاری سنگین است، جز برکسانی که لذت خشوع و خضوع در پیش گاه الهی را دریافته‌اند.» «واقم الصلاة طرفی النهار وزلفا من اللیل ان الحسنات یذهبن السیئات ذلک ذکری للذاکرین؛ در دو طرف روز (با مداد و واپسین) و پاسی از شب ، نماز را به پادار، که زیبایی‌ها زشتی‌ها را از میان بر می‌دارد و این یادآوری است برای کسانی که یاد خدا باشند.» الـبـتـه ایـن از ویـژگـی‌هـای عـبـادت در اسـلام است که نخست درون و سپس برون را پاکیزه می‌گرداند پیامبر گرامی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در این‌باره می‌فرماید: (هرگاه در جلوی خانه‌های شما آبی روان بـاشد و پیوسته روزی پنج بار در آن آب شستشو کنید، آیا دیگر چرکی و آلودگی بر بدن شما باقی می‌ماند؟).
فرمود: (نمازهای پنج گانه همانند همان آب جاری است که هرگاه بنده خالص خدا نمازی به جا آورد، آلودگی‌های حاصله بر طرف می‌شود). امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: (اگر مردم با همان تذکر نخستین به خود واگذار می‌شدند و شریعت بـه دسـت آنـان سـپـرده مـی‌شـد، بـدون یـادگـیری مجدد که به وسیله پیامبران پی‌درپی انجام مـی‌گـرفـت، هر آینه بر همان حالت نخستین همراه با آلودگی‌ها باقی می‌ماندند و همین بود که شـرایع پیشین فرسوده و از میان رفت لذا خداوند خواست تا شریعت وی به دست فراموشی سپرده نشود، پیامبر اسلام را برانگیخت و نمازهای پنج گانه را واجب نمود، تا روزانه پنج بار یاد او کنند و نـام او را بـه بـزرگـی بـبـرنـد، تـا دیـن و شـریـعـت هـیـچ‌گـاه بـه دسـت فـرامـوشـی سپرده نشود) برای توضیح بیش‌تر به آیات (۷۶-۶۳) سوره فرقان رجوع کنید.
اسلام تنها شریعتی است که نزد خدا پذیرفته شده.» «ومن یبتغ غیر الاسلام دینا فلن یقبل منه وهو فی الآخرة من الخاسرین؛ و هرکه جز اسلام آئینی بجوید، هرگز از او پذیرفته نمی‌شود و در نهایت زیان برده است.»
شـرح و بسط این مقال از حوصله بحث حاضر بیرون است، گوشه‌هایی از آن در ( التمهید ) ارائه شده است.
منبع: حشر/سوره۵۹، آیه۲۴-۲۳ · باب سوم سفر پیدایش ـ عهد عتیق، شماره ۱۲-۱ · باب یازده سفر پیدایش، شماره ۲۴-۲۲ · ج۲، ص۱۹۷ به بعد · آل عمران/سوره۳، آیه۳۳ · سفر پیدایش، باب ۹، شماره ۲۴-۱۸ · سفر پیدایش، باب ۱۲ · سفر پیدایش، باب ۱۹ · سفر پیدایش، باب ۳۲، شماره ۲۹-۲۲ · سفر پیدایش، باب ۲۷ · سفرخروج، باب ۳۲ · صموئیل دوم، باب ۱۱ · شمس/سوره۹۱، آیه۹ · بقره/سوره۲، آیه۱۲۹ · مائده/سوره۵، آیه۶ · جمعه/سوره۶۲، آیه۲ · بقره/سوره۲، آیه۲۶۹ · بینه/سوره۹۸، آیه۵ · عنکبوت/سوره۲۹، آیه۴۵ · بقره/سوره۲، آیه۲۳۸ · بقره/سوره۲، آیه۴۵ · هود/سوره۱۱، آیه۱۱۴ · ج۴، ص۱۲، مؤسسة آل البیت، شماره ۳ · ج۴، ص۹، رقم ۸ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۹ · آل عمران/سوره۳، آیه۸۵ · التمهید، ج۶، ص۳۴۰-۲۶۲
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.