اعمال ضرایب پروژه به هزینه خالص — به عنوان نمونه برآورد هزینه ی اجرای

فهرست بها (آحاد بها) به طور خلاصه و ساده، فهرست یعنی سیاهه و بها یعنی قیمت». پس، فهرست بها یعنی سیاهه قیمتها». آحاد بها مترادف است با فهرست بها. «آحاد» در زبان عربی جمع احده است. احد یعنی «یک». پس، آحاد بها به معنی قیمت یکایک کالاها و خدمات است. پیش از این گفته ایم که دفترچه های متحد الشکلی هر ساله در مورد رشته های مختلف کاری از طرف سازمان برنامه و بودجه تهیه و منتشر می شود. این دفترچه ها شامل فصول مختلف عملیاتی تشکیل دهنده ی رشته ی مربوط است و هر فصل دارای شماره ی ردیف، شرح عملیات یا کالا، واحد عملیات یا کالا بهای هر واحد از عملیات یا کالا، مقدار و در نهایت بهای کلی است. اما مقادیر کار که یکی از ستونهای مندرج در فهرست بهاست، در واقع مقدار کاری را که ب. ت. ب. شرح ردیف متناظر مربوط باید در اجرای عملیات موضوع پیمان انجام شود، مشخص می کند. به عنوان مثال: برای انجام یک پروژه ممکن است تعداد هزار متر مکعب بتن ریزی، دوازده هزار کیلوگرم آرماتوربندی ... لازم باشد. در این صورت، مقدار هر واحد از کالا یا کارهای مزبور در قیمت آن ضرب و بهای کل آن کالا یا کار به دست می آید. مثلاً در مثالهای بالا اگر هر مترمکعب بتن ریزی مبلغ پانصدهزار ریال در ردیف مربوط باشد (۵۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال = ۱۰۰۰ متر مکعب × ۵۰۰/۰۰۰ ریال) انجام هزار مترمکعب بتن ریزی مبلغ پانصد میلیون ریال ارزش گذاری میشود. ۱. نگاه کنید به صورت وضعیت نویسی، متره برآورد پروژه ها، حسین بابا، چاپ اول، ۱۳۹۸، از طرفی فهرست بها دارای فصول گوناگون است و معمولاً برای انجام پروژه ی عمرانی در رشته ی مربوط نیاز به عملیاتی در فصول مختلف فهرست بهای مربوط وجود دارد. بنابراین، ابتدا با رعایت مقادیر کارهای برآورد شده و جای گذاری آن در ستون مقدار و به دست آوردن بهای کل هر ردیف از بهای کل هر فصل حاصل میشود و سپس حاصل جمع تمام فصول برآورد شده ی پیمان به دست می آید. این مبلغ در اسناد مناقصه به رؤیت مناقصه گران پیمانکاران می رسد و پیمانکاران در زمان شرکت در مناقصه براساس محاسبات و دستورالعمل های پیشنهاد قیمت همکاران خود پیشنهاد خویش را یکایک اعلام می نمایند. به عنوان نمونه برآورد هزینه ی اجرای کار در دستورالعمل کاربرد فهرست بهای واحد پایه رشته ی ابنیه سال ۱۳۹۴ به شرح زیر توضیح داده شده است: در این فهرست بها، مبلغ هر ردیف حاصل ضرب مقدار در بهای واحد آن ردیف است. از جمع مبلغ ردیفهای مربوط به هر فصل، مبلغ فصل و از جمع مبالغ فصلها، جمع مبلغ ردیفهای فهرست بها برای کار مورد نظر، به دست می آید. ضریب طبقات برحسب مورد و ضریب بالاسری به جمع مبلغ ردیفها به صورت پی در پی ضرب شده و هزینه ی تجهیز و برچیدن کارگاه به آن اضافه میشود نتیجه برآورد اجرای هزینه اجرای کار خواهد بود. به مدارک یاد شده کلیات مقدمه فصلها و پیوستهای ۱ ، ، ۴ و ۵ و بر حسب مورد پیوست ۲ فهرست بها ضمیمه شده، مجموعه تهیه شده به عنوان فهرست بها و مقادیر کار منضم به پیمان برآورد هزینه اجرای کار، نامیده میشود». بدیهی است، در رقابت برای برنده شدن در مناقصه مبلغ پیشنهادی ممکن است کمتر (minus) یا بیشتر (plus) از مبلغ برآورد هزینه ی اجرای کار توسط مناقصه گر کارفرما باشد. به عنوان مثال اگر برآورد اولیه ی پیمان توسط کارفرما مبلغ ۵/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال باشد و مناقصه گر پیمانکار مبلغ ۵/۸۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال را به عنوان پیشنهاد قیمت خود در اسناد مناقصه بنویسد با تقسیم مبلغ پیشنهادی ( ۵/۸۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال) به مبلغ برآوردی (۵/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال) عدد ۱/۱۶ به دست اخیر الذکر (۱/۱۶) را ضریب پیمان می پیشنهادی مناقصه گر پیمانکار) بیش از مبلغ اولیه برآوردی) پیمان است در این حالت گفته می شود که (plus) قیمت پیشنهادی مناقصه گر پیمانکار) ۱/۱۶) نسبت به برآورد اولیه کارفرما بیشتر است. برعکس هرگاه برآورد اولیه ی پیمان مبلغ ۵/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال از سوی مناقصه گزار کارفرما) اعلام شود ولی پیمانکار هنگام پیشنهاد قیمت مبلغ ۴/۲۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال در اسناد مناقصه بنویسد و این مبلغ را به مبلغ برآوردی ( ۵/۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰) ریال تقسیم کنیم عدد حاصل عبارت است از رقم ۰/۸۴ که این رقم (۰/۸۴) ضریب پیمان است. منتها چون قیمت پیشنهادی کمتر بوده است در این صورت گفته می شود که قیمت پیشنهادی مناقصه گر پیمانکار) ۰/۸۴ نسبت به برآورد کارفرما کمتر است (mirus). پس اگر ضریب کوچک تر از عدد یک باشد به این معناست که پیمانکار مبلغ پیشنهادی خود را کاهش (imus) و اگر بزرگتر باشد یعنی پیمانکار مبلغ پیشنهادی را افزایش (plus) داده است. چنانچه پیمانکار با یکی از دو مبلغ فوق الذکر پولوس یا مینوس) برنده ی مناقصه اعلام شود عدد مذکور در موافقت نامه ی پیمان درج و به عنوان مبلغ اولیه پیمان نامیده میشود. خیراً در بخشنامه ی شماره ۱۰۰/۷۶۵۷۴ مورخ ۱۳۸۷/۸/۱۹ سازمان برنامه و بودجه مناقصه گر (پیمانکار) مکلف است برای هر فصل از فهرست بها قیمت خود را پیشنهاد دهد تا قیمت براساس ضریب فصل تعریف گردد. باید افزود فهرست بهای منتشر شده توسط سازمان برنامه و بودجه در ابتدای هر سال بر مبنای قیمتهای سه ماهه ی چهارم سال قبل محاسبه و اعلام می شود. از فهرست بها، هم کارفرما برای برآورد هزینه ی اجرای کار استفاده می کند و هم یمانکار برای انجام کارهای خود. یعنی در طول مدت پیمان که ماهانه براساس آن یمانکار صورت وضعیت موقت را تهیه و به کارفرما تقدیم می نماید، از آن استفاده می کند. به عبارت اخری، فهرست بها، از یک طرف پیش از برگزاری مناقصه و انعقاد پیمان وسیله ی برآورد هزینه ی اجرای کار است و از طرف دیگر حین عملیات اجرایی موضوع پیمان وسیله ای است که پیمانکار برای وصول کارکردهای خود از کارفرما، طبق صورت وضعیت موقت هر ماه از آن استفاده می کند.