اعیان ثابته: رابطه اعیان‌ثابته و اسماء حق‌تعالی

هر اسم عرفانی تعینی خاص از ذات م. ب.. این تعین و نسب خاص نوعی تحدید و تقیید به همراه دارد؛ زیرا ذات با قید نسبت و صفتی خاص در این جا ظهور خواهد کرد. «الاسماء و الصفات و النسب و الاضافات هی عبارة عن تعقّل الحق نفسه و ادراکه لها من حیث تعیّنه، ... و انّه اوسع التعینات، و هو مشهود الکمل.» ذات با حدّ و نفاد خاصْ اسم عرفانی م. ب.. هر اسم دارای ماهیت ، حدّ و نفادی است و نفاد هر اسم همان عین ثابت آن اسم است؛ مانند آنچه درباره ماهیت در مبحث وجود و ماهیت در فلسفه مطرح می‌شود. ماهیت همان حدّ وجود م. ب. که به نفس وجود متعینْ موجود می‌شود و موطن مستقلی ندارد و چیزی ورای وجود متعین نیست. اعیان جهت نفادی و تحددی اسماء هستند؛ از این رو حیثیات تقییدی نفادی اسماء بوده و بیانگر جهت ماهوی و نفادی و محتوای اسم هستند. بنابراین رابطه اعیان و اسماء رابطه وجود متعین و تعین آن است. در واقع این دو یک حقیقت هستند که به اعتبار و لحاظ عقلانی متمایزاند. درباره نحوه ارتباط اعیان و اسماء تعابیر متفاوتی در کتب محققان آمده است. در یک تعبیر رایج رابطه آنها از نوع رابطه ظاهر و مظهر م. ب.. اعیان ثابته مظاهر اسماء الهیه هستند و احکام اسماء الاهی از طریق آنها ظهور می‌یابند. البته اعیان ثابته مظاهر علمی اسماء هستند و مظاهر خلقی آنها اعیان خارجی می‌باشند. در تعبیر دیگر، اعیان را صور اسماء الاهی خوانده‌اند. اسماء الاهی صوری از سنخ علم در تعین ثانی و علم حق دارند؛ چرا که حق تعالی عالم به اسماء خود است و صور علمی اسماء در علم حق قرار دارند. این صور علمی با اسماء حق متحد هستند؛ اتحادی از نوع اتحاد ظاهر و مظهر یا متحصل و لامتحصل. به این صور علمی اسماء در علم حق، اعیان ثابته گفته می‌شود؛ پس اعیان صور اسماء م. ب.. «ان الاسماء لها صور علمیة. و تلک الصور هی الحقائق و الاعیان الثابتة، و هی تارة عین الاسماء بحکم اتحاد الظاهر و المظهر، و تارة غیرها» تعابیر دیگری نیز در مورد رابطه اعیان و اسماء ذکر شده است؛ منبع: رساله النصوص، ص۱۸ · شرح فصوص الحکم، ص۴۷ · شرح فصوص الحکم، ص۶۵-۶۶