افعال الهی: نگرش عرفا به افعال الهی

عرفا نیز به گونه‌ای دیگر درباره افعال الهی بحث کرده‌اند. پس هر کس این حقیقت را بشناسد که ممکن ربط محض است، می‌داند فعل هر ممکن با آنکه فعل اوست، فعل خداوند است. ۸. ۱ - مراتب هرم هستی آنان هرم هستی را دارای شش مرتبه دانسته‌اند: ۸.۱. ۱ - احدیت اوّل، مرتبه ذات « حضرت وجود صرف » است که مرتبه « احدیت » م. ب.. ۸.۱. ۲ - واحدیت دوم، مرتبه « حضرت اسماعی » است که مقام واحدیت است. ۸.۱. ۳ - عقول کلیه سوم، مرتبه ارواح مجرده و « حضرت جبروت » یعنی عقول کلیه است. ۸.۱. ۴ - نفوس عماله سماویه چهارم: مرتبه نفوس عمّاله سماویه است که مظاهر عالم مثال‌اند و « حضرت ملکوت » نام دارد. ۸.۱. ۵ - عالم ناسوت پنجم: مرتبه عالم ناسوت و « حضرت ملک » است. ۸.۱. ۶ - انسان کامل ششم: مرتبه کون جامع کل و « حضرت خلیفه » و « آیینه حضرت الهیت » و « مجلای مرتبه واحدیت » یعنی انسان کامل است که مظهر ذات و جمیع اسمای حسنای الهی است. منبع: تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۲، ص۲۹۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · آداب الصلاة، ص۳۲۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · الطلب و الاراده، ص۶۲-۶۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۲، ص۱۹۴-۱۹۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۱، ص۲۹۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · الطلب و الاراده، ص۳۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۹ · ج۱، ص۱۴۷، هادی، کتابفروشی اسلامیه