التزامات قراردادی — پرسش آیا در دعوای الزام به تحویل

پرسش آیا در دعوای الزام به تحویل مبیع احراز تصرف بایع بر مبیع شرط است یا خیر؟ نظر هیئت عالی طبق ماده ۳۶۲ قانون مدنی از جمله تکالیف بایع تسلیم مبیع به به مشتری است. بدیهی است چنانچه مبیع در تصرف شخص غیر از بایع قرار گرفته باشد و تصرفات او من غیر حق باشد، می تواند خریدار علیه او دعوی خلع ید اقامه نماید؛ بنابراین در دعوای الزام به تحویل و تسلیم مبیع، احراز تصرفات بایع بر مبیع شرط نیست؛ زیرا دعوای مذکور دارای منشاء قراردادی است و در دعوای الزام به تسلیم مبیع خواهان غیر از اثبات وقوع عقد که معمولاً در قالب الزام به تنظیم سند رسمی و تسلیم مبیع اقامه می گردد، تکلیف دیگری ندارد. در دعوای الزام به تحویل مبیع احراز تصرفات خوانده بر مبیع توسط دادگاه شرط است. در خصوص مالکیت و تصرفات بایع بر مبیع ممکن است حالات زیر به وجود آید؛ برای مثال ممکن است بایع مبیع را تحویل مشتری داده و سپس مجدداً آن را غصب کرده باشد یا ممکن است مبیع توسط ثالث از خود بایع غصب شده باشد یا ممکن است بایع مبیع را فروخته و خود به قبض ثالث داده باشد یا ممکن است ثالثی با اذن بایع مبیع را تصرف نموده باشد. در تمامی این حالات خواهان می بایست دعوای خلع ید که ناشی از الزامات خارج قرارداد و غصب است را مطرح کند و نه دعوای الزام به تحویل مبیع که یک منشأ قراردادی دارد و عدم توجه به تصرفات خوانده در دعوی الزام به تحویل سبب می شود که حکمی صادر شود که از اساس اشتباه بوده است. نظریه مشورتی شماره ۷/۵۹۳۴ مورخ ۱۰/۱۰/۷۹ که بیان می دارد: چنانچه م. ع. د. زمان طرح دعوی متصرف ملک بوده باشد، چون اثر حکم مربوط به زمان تقدیم دادخواست است، لذا در زمان اجرای حکم هر چند م. ع. متصرف نباشد ب. ت. ب. ماده ۴۴ قانون اجرای احکام مدنی و مواد ۳۰۱ و ۳۱۱ قانون مدنی حکم قابل اجرا خواهد بود . اما اگر م. ع. قبل از طرح دعوا محل را تخلیه کرده باشد، حکم مذکور قابل اجرا نبوده و خواهان ناگزیر از اقامه دعوا علیه متصرف فعلی خواهد بود . مؤید این نظر است. در دعوای الزام به تحویل مبیع احراز تصرفات خوانده که بایع است بر مبیع شرط نیست؛ چرا که مبنای دعوای خلع ید و دعوای الزام به تحویل مبیع متفاوت است. مبنای دعوای خلع ید غصب ۱ برگزار شده توسط استان اصفهان شهر نجف آباد / تاریخ برگزاری ۱۳۹۶/۰۹/۰۸.