الزام (فقه): موارد تطبیق قاعده

فروعات زیادی برای قاعدۀ إلزام در کتب فقهی ذکر شده است که دو مورد را به عنوان نمونه در اینجا ذکر می‌کنیم: ۱) مطابق مذهب اهل سنت ، شاهد گرفتن به هنگام عقد ازدواج ضروری و لازم است به نحوی که اگر کسی شاهد نگیرد، عقدش باطل خواهد بود، حال اگر یک مرد سنّی عقد را بدون شاهد اجراء کرد، مرد شیعی می‌تواند با زنی که مرد سنّی او را عقد کرده بود ازدواج کند. چرا که عقد مرد سنّی با آن زن بنابر مذهب خودش باطل بوده، و به مقتضای قاعدۀ إلزام مرد شیعی می‌تواند با آن زن ازدواج کند. ۲) بنابر مذهب اهل سنت ، زوجه میت ، از جمیع مال می‌تواند ارث ببرد (چه منقول و چه غیرمنقول) امّا بنابر مذهب شیعه چنین نیست، حال اگر یک مردی از دنیا برود از اهل تسنن و یک زوجه شیعه نیز داشته باشد، این زوجه با اینکه بنابر مذهب خودش که تشیع باشد، نمی‌تواند از جمیع مال میت ارث ببرد امّا به حکم قاعدۀ إلزام می‌تواند از جمیع مال او ارث ببرد.