الف دولت با نمایندگی وزارت مسکن و شهرسازی

آنچه که بر حسب ظاهر، موضوع تملک دولت با نمایندگی وزارت مسکن و شهرسازی قرار می گیرد، اراضی موات است. اما در واقع به موجب قوانین آیین نامه ها و حتی بخشنامه ها صلاحیت های دیگری نیز در این زمینه به دولت با نمایندگی وزارت مزبور واگذار شده است که به آنها پرداخته خواهد شد. مجموعه بخشنامه های ثبتی تا اول مهرماه ۱۳۹۵، بند ۳۲۳ نسبت به املاک مشمول بند (3) ماده واحدة قانون اراضی دولت و شهرداری ها نکات زیر لازم الرعایه است الف: چنانچه دادخواست علیه متقاضی ثبت اولیه داده شده و قبل از سال ۱۳۳۵ انتقال واقع شده است، مشمول بند (ز) نیست. ب چنانچه دادخواست علیه منتقل الیه داده شده است ولو آن که انتقال قبل از سال ۱۳۳۵ به عمل آمده باشد. مشمول بند (ز) م. ب.. ) در بند ۲۵۸ مجموعه بخشنامه های ثبتی آمده است تقاضای ثبت املاک دولتی و املاکی که به موجب قوانین خاص در مالکیت دولت قرار می گیرد از طرف سازمان های مربوطه به عمل می آید. بدیهی است که دایره شمول این گونه املاک و اراضی که در مقرره مذکور و بسیاری از مقررات دیگر به عنوان املاک و اراضی دولت شناخته می شوند، گسترده تر از مفهوم اراضی موات است و اراضی موات و اراضی ملی تنها بخشی از این گونه املاک محسوب می شوند. در واقع قانونگذار املاک و اراضی دیگری را نیز مشمول تملک وزارت مسکن و شهرسازی به نمایندگی از دولت اعلام نموده است که باید هر یک را جداگانه مورد بررسی قرار داد. شاید حتی بتوان مفاد بند ۳۴۹ مجموعه بخشنامه های ثبتی را این گونه تفسیر کرد که منظور از آن تفکیک و تمایز اراضی موات از سایر اراضی است که توسط دولت تملک میشوند. در این بند آمده است بر اساس مصوبه شماره ۱/۱۸۴۷۵ مورخ ۱۳۹۱/۷/۱ شورای عالی محترم قضایی در مواردی که در اجرای قانون و آیین نامه اراضی شهری و مطابق رأی قطعی کمیسیون ماده ۱۲ قانون مزبور تقاضای صدور سند مالکیت زمین موات به نام دولت میشود مقتضی است بر اساس رأی قطعی صادره نوع ملک را در سند مالکیت قید نمایند. بنابراین اراضی و املاکی که سند مالکیت آنها به نام دولت با نمایندگی وزارت مسکن و شهرسازی صادر میشود، به طور کلی عبارت از چهار گونه ذیل هستند (۱) زمین هایی که مالکیت اشخاص نسبت به آنها بر اساس قانون لغو مالکیت اراضی موات شهری و کیفیت عمران آن مصوب ۱۳۵۸ و اصلاحات بعدی آن لغو شده است. (۲) زمین هایی که طبق قانون اراضی شهری مصوب ۱۳۹۰ ، موات شناخته شده اند. (۳) زمین هایی که سابقه ثبتی به نام اشخاص داشته یا نداشته اند و طبق نظر وزارت مسکن و شهرسازی و در راستای قانون زمین شهری مصوب ۱۳۶۶ موات تشخیص داده شده اند.