نهایی بودن حکم بلا اثر کننده — نظریه در فرضی که پس از صدور

۱۱۹۷ پرسش دیگر این که آیا درخواست صدور دستور بازگرداندن عملیات اجرایی باید به موجب دادخواست مطرح شود؟ و آیا شکل ویژه و یا هزینه ای دارد؟ پاسخ به هیچ یک از این پرسش ها آری نیست و بنابراین درخواست بازگرداندن عملیات، مستلزم تقدیم دادخواست نبوده و هزینه دادرسی ندارد و محکوم له حکم بلا اثر کننده، وکیل ذی سمت قائم مقام و ی. ن. ق. او بسته به مورد می تواند درخواست را تقدیم نماید؛ در حقیقت به صراحت ماده ۹ ق. .. ا. . ... اعاده عملیات اجرایی به دستور دادگاه به ترتیبی که برای اجرای حکم مقرر است... به عمل می آید؛ بنابراین همچنان که درخواست اجرای حکم مستلزم تقدیم دادخواست نیست و هزینه دادرسی ندارد درخواست بازگرداندن عملیات اجرایی نیز به همین گونه است. ۱۱۹۸ دادگاه صالح - ماده ۱۳۹ ق.ا.ا.م. مقرر میدارد عملیات اجرایی به دستور دادگاه اجرا کننده حکم به به حالت پیش از اجرا بازگردانده میشود. پرسش این است که منظور از دادگاه اجرا کننده حکم کدام دادگاه است؟ در پاسخ باید پذیرفت که دادگاه اجرا کننده حکم دادگاهی است که حکم تحت نظر آن اجرا می شود. به هر روی، در تمام مواردی که عملیات اجرایی حکم بلا اثر شده در همان حوزه دادگاه نخستینی انجام شده که اجراییه را صادر نموده چون در اجرای حکم یک دادگاه بیشتر وجود ندارد موضوع تشخیص صلاحیت دادگاه مطرح نمی شود؛ مانند آنکه حکم محکومیت خوانده به پرداخت یک میلیارد ریال از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرضا صادر و قطعی شده باشد و اموال م. ع. د. همین حوزه دادگاه عمومی حقوقی شهرضا، معرفی و بازداشت شده و به فروش رسیده باشد. در این صورت چنانچه حکم قطعی یاد شده، برای نمونه در پی اعاده دادرسی به موجب حکم نهایی بلا اثر شود عملیات اجرایی به درخواست محکوم له حکم بلاثره کننده و دستور همان دادگاه شعبه اول شهرضا به حالت پیش از اجرا بازگردانده می شود؛ زیرا دادگاه اجرا کننده حکم بوده است. اما چنانچه در همان نمونه اموال م. ع. د. حوزه دادگاه عمومی نجف آباد موجود بوده، چون دادگاه شعبه اول شهرضا دادگاه اجرا کننده حکم)، یعنی دادگاهی شود، به دادگاه عمومی نجف آباد نیابت در اجرای حکم داده و حکم توسط قسمت اجرای دادگاه نجف آباد اجرا شده است بنابراین دادگاه اجرا کننده» «حکم بلا اثر شده دادگاه نجف آباد است؛ با این همه اگر چه دادگاه نجف آباد اموال م. ع. را بازداشت نموده و به فروش رسانده ... اما چون در اجرای نیابت دادگاه شهرضا بوده است بنابراین پس از بلاثر شدن حکم دادگاه عمومی شهرضا همین دادگاه به درخواست محکوم له حکم بلاثر کننده باید دستور بازگرداندن عملیات اجرایی را صادر نموده تا در اجرای این دستور به دادگاه نجف آباد نیابت داده شود عملیات اجرایی را تا هر جا در این حوزه انجام شده باشد، به حالت پیش از اجرا بازگرداند. پس ذی نفع باید درخواست را به دادگاه عمومی حقوقی شهرضا، شود ماده ۲۵ ق.ا.ا. م؛ نک ش. ۹۲۱) تقدیم کند تا این دادگاه پس از احراز بلاثر شدن حکم اجرا شده و سایر شرایط دستور بازگرداندن عملیات را صادر نموده و در اجرای این دستور به دادگاهی که حکم توسط آن اجرا شده (ماده ۳۶ ق.ا.ا. م؛ نک. ش. ۹۲۸ و ۹۲۹) یعنی در نمونه بالا دادگاه نجف آباد نیابت بازگرداندن عملیات داده شود. ۱۱۹۹ دستور دادگاه گفته شد که چنانچه هر یک از جهات بازگرداندن عملیات اجرایی رخ دهد و سایر شرایط فراهم باشد، به درخواست ذی نفع در اینجا، محکوم له حکم بلا اثر کننده)، دادگاه دستور بازگرداندن عملیات اجرایی صادر میکند. پرسش این است که آیا دستور دادگاه شکل ویژه ای دارد؟ پاسخ آری نیست؛ چون تصریحی وجود ندارد. بنابراین دادگاه پس از بررسی درخواست بازگرداندن عملیات اجرایی و احراز شرایط ذیل همان درخواستی که ذی نفع محکوم له حکم بلا اثر کننده تقدیم نموده است دستور اقدام میدهد و اجرا مکلف است عملیات اجرایی را بر اساس همین دستور به گونه ای که بررسی شده است نک. ش. ۱۲۰۸ به بعد به حالت پیش از اجرا بازگرداند. (۱) گفتار سوم - شکایت موارد و مؤثر نسبت به اقدامات دادورز و شرایط بازگرداندن عملیات اجرایی ۱۲۰۰ به موجب ماده ۱۴۲ ق. . . م. شکایت راجع به تنظیم صورت ملک و ارزیابی آن و تخلف از مقررات مزایده و سایر اقدامات دادورز مأمور اجرا) ظرف یک هفته از ا سوال: اگر هنگام اعاده وضع عملیات اجرایی به علت نقض حکم، م. ع. از امضای سند رهن امتناع کند. تکلیف اعاده عملیات اجرایی چیست؟ نظریه در فرضی که پس از صدور و اجرای حکم قطعی فک رهن از پلاک ثبتی حکم مذکور نقض شده در مقام اعاده عملیات اجرایی طبق ماده ۳۹ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶ امتناع م. ع. از امضای سند رهنی تنظیمی مانع اعاده عملیات اجرایی نبوده و نماینده دادگاه از طرف مستنکف سند را امضا می نمایده نما ح. ق. ق. شماره ۱۳۹۰/۴/۱۱-۷/۲۳۲۷، همان منبع، ص ۴۲۶. تاریخ وقوع به دادگاهی که دادورز مأمور اجرا در آنجا مأموریت دارد داده می شود دادگاه در وقت فوق العاده به موضوع شکایت رسیدگی و در صورتی که شکایت را وارد و مؤثر دانست اقدامی را که بر خلاف مقررات شده است ابطال و دستور مقتضی صادر خواهد نمود. قبل از اینکه دادگاه در موضوع شکایت اظهار نظر نماید مسند انتقال داده نمی شود نکر ج ۲، ش. ۱۲۹۴ به بعد ب. ت. ب. این ماده چنانچه از اقداماتی که دادورز مأمور اجرا در جریان اجرای حکم انجام داده شکایتی وجود داشته باشید شخص می تواند دارد، شکایت نماید؛ تفاوتی نمیکند که شکایت برای نمونه از بازداشت مال صورت برداری ارزیابی مزایده ا... باشد. پس شکایت از اقدامات دادورز مأمور اجرا)، حتی پس از مزایده مال بازداشت شده نیز شدنی است. به موجب همان ماده ۱۴۲ چنانچه شکایت در مهلت مطرح شده باشد، دادگاه به آن رسیدگی می نماید و چنانچه آن را دوارد و مؤثره تشخیص دهد ... اقدامی را که برخلاف .... روشن است که چنانچه دادگاه اقدام دادورز مأمور اجرا) را ابطال نماید، همزمان دستور مقتضی یعنی بازگرداندن عملیات اجرایی ابطال شده را صادر می کند؛ تفاوتی نمی نماید که عملیات اجرایی تا کجا انجام شده باشد. پس اگر شکایت برای نمونه این باشد که ارزیابی ملک بازداشت شده توسط کارشناسی که در این رشته مجوز کارشناسی نداشته انجام شده و این شکایت وارد و مؤثر تشخیص داده شود دادگاه ارزیابی را ابطال و دستور ارزیابی دوباره می دهد؛ یا چنانچه مالی در مزایده به فروش رسیده و موضوع شکایت تخلفاتی است که از مقررات مزایده شده است دادگاه اعلام کند مزایده را ابطال و دستور بازگرداندن عملیات اجرایی ابطال شده را خواهد داد. ۱۲۰۱. همچنین در جریان عملیات اجرایی ممکن است دادورز مأمور اجرا)، عملیات و اقداماتی بیش از محدوده حکم و اجراییه انجام دهد؛ برای نمونه موضوع لازم الاجرای حکم و اجراییه خلع ید از ملکی بوده که محدوده آن در حکم و اجراییه مشخص شده است اما مأمور اجرا بدون توجه به محدوده تعیین شده اجرای حکم خلعید را نسبت به ملک مجاور نیز کلاً یا جزئاً، گسترش داده باشد؛ در این صورت با شکایت ذینفع دادگاه عملیاتی را که بیش از محدوده حکم انجام شده ابطال و دستور بازگرداندن عملیات (خلع ید محکوم له از آنچه موضوع حکم نبوده را صادر می کند. ا سوال در فرضی که در اجرای حکم قطعی مقدار زمینی که به محکومه تحویل داده شده بیش از مقدار . ۱۲۰۲ بازگرداندن عملیات اجرایی چنانچه جهت بازگرداندن عملیات وارد و مؤثر بودن شکایت از اقدامات دادورز مأمور اجرا) و ابطال آن باشد به همان ترتیبی انجام می شود که در ماده ۳۹ .. ا. ا. م. پیش بینی شده و در جای خود بررسی گردیده است نک ش ۱۲۰۸ به بعد). ۱۲۰۳ بازگرداندن عملیات اجرایی به جهت وارد و مؤثر اعلام شدن شکایت از اقدامات دادورز و ابطال اقدام دادورز که در ماده ۱۴۲ ق.ا.ا. م، پیش بینی شده، شرط ویژه ای ندارد. البته روشن است که شکایت از اقدامات دادورز مأمور اجرا باید مطرح شود و چون شکایت متضمن درخواست بازگرداندن عملیات اجرایی نیز م. ب. باید پذیرفت که درخواست جداگانه ای برای بازگرداندن عملیات لازم نیست. به هر روی دادگاه چنانچه شکایت را وارد و مؤثر تشخیص دهد اقدام مورد شکایت را ابطال و دستور مقتضی می دهد که همان دستور بازگرداندن عملیات ابطال شده است.