المکاسب: ویژگى‌ها

۷. ۱ - ساختار منطقى و نظام تعلیمى از مهم‌ترین ویژگى‌هاى کتاب، ساختار منطقى و نظام تعلیمى به منظور تدریس حوزه‌هاى علمیه مى‌باشد. اگر چه بسیارى از مباحث بیع و خیارات و حتى مکاسب محرمه در کتب پیشینیان مورد توجه بوده است اما این نظم و ترتیب قبلا وجود نداشته است. به عنوان مثال در مبحث عقد فضولی ، مؤلف ابتدا مطلق عقد فضولى و نه صرفا خصوص بیع را، مورد بحث قرار داده و پس از تعریف عقد فضولى، آن را به سه قسم تقسیم مى‌نماید. سپس به طرح روایات عام و طرح نظریات مخالفین و رد آنها مى‌پردازد. پس از این مرحله ابتدا در مورد حکم اجازه و سپس مجیز و پس از آن مجاز پرداخته و در انتها به مبحث شرایط آن مى‌پردازد. ۷. ۲ - حجم جستجو و وسعت تتبع از دیگر ویژگى‌هاى کتاب حجم جستجو و وسعت تتبع در اندیشه‌هاى فقهى بزرگان و ارزش‌یابى و پژوهش‌ها و تحقیقات در این نظریه‌هاست، به عنوان نمونه در رسالۀ مواسعه و مضایقه، نزدیک به ۵۰ نفر از فقها را نام مى‌برد و در بیع وقف به ۲۲ کتاب فقهى اشاره دارند. ۷. ۵ - تأمل محققانه از دیگر خصوصیات کتاب، تأمل محققانه و موشکافانه در روایات و فقه الحدیث آنان است که نشان از ذهن نقاد و دقیق مؤلف و مطالعه و تحقیقات وسیع وى دارد. البته باید توجه داشت احترام به بزرگان هرگز با حریت و آزاداندیشى منافاتى ندارد. ۷. ۷ - جدا کردن فقه با فلسفه از دیگر ویژگى‌هاى کتاب این که مؤلف، حوزه‌هاى علوم و معارف را کاملا محفوظ مى‌دارد. فقه را با فلسفه درنمى‌آمیزد. از بحث‌هاى فلسفى و دقت‌هاى عقلى در استخراج احکام خوددارى مى‌نماید. او بسیار تلاش مى‌کند که هر کلامى را از منبع اصلى آن نقل کند و تنها در مواردى که منبع اصلى یافت نمى‌شود به حافظه یا منابع دست دوم اعتماد مى‌کند. و در این موارد نیز مکررا مى‌فرموده است که منبع اصلى را ندارم که به آن رجوع کنم. نکتۀ مهم دیگر انصاف در نقل گفتار بزرگان و پرهیز از ساده‌انگارى است. منبع: المکاسب، ج ۳، ص۲۵۷