دکترین
الگوگیری جوانان از قرآن: حوزه فکر و اندیشه
این حوزه یکی از اساسیترین و پر دغدغهترین و چالشانگیزترین بناهای یک فرهنگ، چه فردی و اجتماعی هست و اختلافات مبنایی هم در او وجود دارد و میدانی وسیع برای کنکاش طلب میکند. ۱.
۱ - الگوی مبارزه با عقاید و افکار باطل الگوی جوان در این برنامه، حضرت ابراهیم (علیهالسّلام) است که در سنین جوانی به مبارزه با بتپرستی پرداخت. وی ابتدا با سرپرست خود (آزر) گفتگو کرد و تا آنجا پیش رفت که از او و همفکرانش بیزاری جست. قرآن کریم میفرماید: (ولقد آتینا ابراهیم رشده من قبل وکنا به عالمین اذ قال لابیه وقومه ما هذه التماثیل التی انتم لها عاکفون) ما وسیله رشد ابراهیم را از قبل به او دادیم؛ و از شایستگی او آگاه بودیم.
آن هنگام که به پدرش آزر، و قوم او گفت: این مجسمههای بیروح چیست که شما همواره آنها را پرستش میکنید؟ در پاسخ گفتند: قالوا وجدنا آباءنا لها عابدین) ما پدران خود را دیدیم که آنها را عبادت میکردند، ابراهیم واکنش نشان داد و فرمود: قال لقد کنتم انتم وآباؤکم فی ضلال مبین) قطعا هم شما و هم پدرانتان در گمراهی آشکاری بودید. چون تواند ساخت با آزر، خلیل؟ چون تواند ساخت با رهزن، دلیل؟ آری، همان طور که راهنما و دلیل راه، با راهزن سازگاری و همراهی ندارد، ابراهیم خلیل هم با آزر بت تراش سازش نمیکند.
و در جای دیگر فرمود: واذ قال ابراهیم لابیه آزر اتتخذ اصناما آلهة انی اراک وقومک فی ضلال مبین) به خاطر بیاورید هنگامی که ابراهیم به پدرش آزر گفت: آیا بتهایی را معبود خود انتخاب میکنی؟ من، تو و قوم تو را در گمراهی آشکاری میبینم. ابراهیم در مرحله نخست، در مقام استفهام انکاری و توبیخی پرسید: (این مجسمهها چیست که به عنوان خدا پذیرفتهاید و آنان را عبادت میکنید؟). در مرحله بعد که آنان به تقلید از پیشینیان خود استدلال کردند، ابراهیم در پاسخ، آنان را به گمراهی متهم نمود. ۱.۱.
۱ - اعلام بیزاری سپس در مرحله بعد، ابراهیم از بت پرستان اعلام بیزاری کرد، قرآن کریم میفرماید: (قد کانت لکم اسوة حسنة فی ابراهیم والذین معه اذ قالوا لقومهم انا برآء منکم ومما تعبدون من دون الله) برای شما سرمشقی خوب در زندگی ابراهیم و کسانی که با او بودند، وجود داشت، آن هنگام که به قوم مشرک خود گفتند: (ما از شما و آنچه غیر از خدا میپرستید، بیزاریم). ۱.۱.
۲ - اظهار دشمنی در مرحله ی بعد ابراهیم، دشمنی خود با آنان را ظاهر کرد و گفت: (کفرنا بکم وبدا بیننا وبینکم العداوة والبغضاء ابدا) ما نسبت به شما کافریم و میان ما و شما عداوت و دشمنی همیشگی آشکار شده است. ۱.۱.
۳ - فقط خودیها ابراهیم نسبت به همه بت پرستان اعلام بیزاری و اعلان دشمنی نمود؛ یعنی نباید با آنان همزیستی مسالمتآمیز داشت. اما چون به آزر وعده استغفار داده بود: (ساستغفر لک ربی) ، برای او استغفار کرد. قرآن میفرماید: (الا قول ابراهیم لابیه لاستغفرن لک) و (وما کان استغفار ابراهیم لابیه الا عن موعدة وعدها ایاه) رو (اشدا علی الکفار) باش با ولی چون گل، عدو چون خار باش ۱.
۲ - الگوی مبارزه و بت شکنی ابراهیم در ادامه مبارزه خود، به مبارزه با بت پرداخت؛ یعنی او علاوه بر این که با (تبر منطق) به جنگ بتپرستان رفت، با تبر آهنین به جنگ بتها نیز رفت. او با سوگندی که از پیش یاد کرده و نقشهای که از قبل طرح کرده بود میفرمود: (وتالله لاکیدن اصنامکم بعد ان تولوا مدبرین) بخدا سوگند در غیاب شما نقشهای برای نابودی بتهایتان طرح میکنم، اوهمه بتها را نابود کرد و تنها بت بزرگ را برای تنبه آنها باقی گذاشت: (فجعلهم جذاذا الا کبیرا لهم لعلهم الیه یرجعون) سرانجام همه آنها، جز بتبزرگشان را، قطعه قطعه کرد. شاید سراغ او بیایند. ۱.۲.
۱ - جوانی به نام ابراهیم ابراهیم (علیهالسّلام) طرح و نقشه خ. ر. ب. اجرا درآورد و بتها را شکست. ولی چون این کار دور از چشم مردم انجام گرفته بود، کسی نمیدانست که چه کسی چنین کاری را انجام داده است، همه میگفتند: (من فعل هذا بآلهتنا انه لمن الظالمین) چه کسی با خدایان ما چنین کرده است؟ قطعا او از ظالمین است. اما چون پیش از آن، ابراهیم، آنان و بتهایشان را تهدید کرده بود، آنها شکی نداشتند که کار ابراهیم است. لذا گزارش دادند که: (سمعنا فتی یذکرهم یقال له ابراهیم) جوانی را میشناسیم به نام ابراهیم که از بتها به بدی یاد میکرد. ۱.۲.
۲ - منطق قوی ابراهیم ابراهیم (علیهالسّلام) را به محاکمه کشیدند، اما او با منطق قوی پاسخ میداد و برای بیداری آنها بت بزرگ را سالم نگهداشته بود، تا بگوید: (بل فعله کبیرهم هذا فاسالوهم ان کانوا ینطقون) شاید بت بزرگ چنین کرده باشد، بروید از او سوال کنید، اگر آنها سخن میگویند. یعنی، آنان که حرف نمیزنند، چگونه میتوانند به حال شما سودمند باشند؟ و اگر کاری از آنها ساخته است، پس آن بت بزرگ، بتهای کوچکتر را شکسته است و اگر حرفی نمیتواند بزند و کاری از او برنمیآید، پس شایسته پرستش نیست.
(افتعبدون من دون الله ما لا ینفعکم شیئا ولا یضرکم) سپس با اعلام بیزاری از بت و بت پرست گفت: (اف لکم ولما تعبدون من دون الله) اف بر شما و آنچه غیر از خدا میپرستید. ابراهیم تا بدان جا پیش رفت که آتش نمرودیان را به جان خرید: (قالوا حرقوه وانصروا آلهتکم) گفتند: ابراهیم را بسوزانید و خدایان خود را یاری کنید. از آنجا که خداوند بندگان خود را تنها رها نمیکند، به امر خداوند آتش سوزان، برای ابراهیم سرد و سالم شد: (قلنا یا نار کونی بردا وسلاما علی ابراهیم). آتش ابراهیم را دندان نزد چون گزیده حق بود چونش گزد؟ آتش ابراهیم را نبود زیان هرکه نمرودی است گو میترس از آن ماه با احمد اشارت بین شود نار ابراهیم را نسرین شود ۱.
۳ - الگوی هدفداری قرآن کریم برای معرفی الگوی هدفداری، شخصیتهای بزرگی را معرفی مینماید. از جمله این شخصیتها حضرت ابراهیم است که آیات مربوط به آن گذشت و گفته شد که حضرت ابراهیم به هیچ قیمتی حاضر نشد دست از هدف خود بردارد و تهدیدها را به جان خرید: (یا ابراهیم لئن لم تنته لارجمنک واهجرنی ملیا) ای ابراهیم اگر دست از کارهایت خرابکاریهایت برنداری، تو را سنگ باران خواهم کرد یا سخنان تندی به تو خواهم گفت. از من دور شو. تا این که وی مجبور شد از آنان کنارهگیری کند و گوشه عزلت برگزیند. قرآن از زبان ابراهیم میفرماید: (واعتزلکم وما تدعون من دون الله...) از شما و بتهایتان کنارهگیری میکنم.. در همین راستا، آن حضرت آتش نمرود را نیز پذیرا شد. ۱.
۴ - نمونه دیگر نمونه دیگر هدفداری، اصحاب کهف هستند: اصحاب کهف جوانانی بودند خداباور، که حاضر نشدند دست از عقیده خود بردارند: (انهم فتیة آمنوا بربهم) اصحاب کهف جوانانی بودند که به پروردگارشان، ایمان داشتند. البته در برخی از روایات: نامگذاری اصحاب را به فتی به دلیل ایمانشان دانستهاند؛ و شعارشان این بود که: (ربنا رب السماوات والارض لن ندعو من دونه الها) پروردگار ما، پروردگار آسمانها و زمین است و به جز او خدایی دیگر را نمیخوانیم.
اینان، آنچنان در راه عقیده خود استوار بودند که حاضر نشدند با طاغوت زمان همنوا شوند، و لذا شهر و دیار، خانه و خانواده و حتی ملک و حکومت را رها کرده و به غاری پناه بردند: (اذ اوی الفتیة الی الکهف فقالوا ربنا آتنا من لدنک رحمة وهیئ لنا من امرنا رشدا) بیاد آور، هنگامی که جوانان به غار پناه بردند و گفتند: خدایا، از سوی خودت به ما رحمت بده و زمینه رشد ما را فراهم فرما. آنان پس از بیدار شدن از خواب به حساب همان زمان ـ که دوران خفقان و ستم دقیانوس بود ـ باز به فکر طهارت و پاکی بودند و حاضر نبودند غذای نامناسب مصرف نمایند، لذا به مامور خرید گفتند: (فلینظر ایها ازکی طعاما فلیاتکم برزق منه...) بنگر که کدامیک طعامشان پاکیزهتر است، و مقداری از آن روزی برای شما بیاورد. علم و حکمت زاید از لقمه حلال عشق و رقت آید از لقمه حلال زاید از لقمه حلال اندر دهان میل خدمت، عزم رفتن آن جهان
منبع: انبیاء/سوره۲۱، آیه۵۴ -۵۱ · انعام/سوره۶، آیه۷۴ · ممتحنه/سوره۶۰، آیه۴ · مریم/سوره۱۹، آیه۴۷ · توبه/سوره۹، آیه۱۱۴ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۵۷ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۵۸ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۵۹ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۶۰ · انبیا/سوره۲۱، آیه۶۳-۶۹ · مریم/سوره۱۹، آیه۴۶ · مریم/سوره۱۹، آیه۴۸ · کهف/سوره۱۸، آیه۱۳ · ج۱۴، ص۴۲۸ · کهف/سوره۱۸، آیه۱۴ · کهف/سوره۱۸، آیه۱۰ · کهف/سوره۱۸، آیه۱۹
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
