الگوی مطلوب حل وفصل اختلافات مالیاتی بین المللی؛ مورد مطالعه: موافقت نامه‌های مالیاتی بین المللی ایران

الگوی مطلوب حل وفصل اختلافات مالیاتی بین المللی؛ مورد مطالعه: موافقت نامه‌های مالیاتی بین المللی ایران نویسندگان: زاده نجف, محمدرضا، علی پور, محمدرضا، میرزاده کوهشاهی, نادر نشریه: مجله حقوقی بین المللی، دوره 42، شماره شماره 79 (پاییز)، 2025/10/23 چکیده: نظر به نقش سرمایه‌گذاری‌ خارجی در رشد اقتصادی، دولت‌های مختلف، به‌ویژه کشورهای واردکننده سرمایه، همواره سعی کرده‌اند از طریق سازوکارهای مختلف، نظام مالیاتی کارآمدی ایجاد کنند. یکی از ارکان نظام مالیاتی کارآمد، وجود سیستم حل‌ و‌ فصل اختلافاتی است که همسو با استانداردهای بین‌المللی باشد. از این رو در این نوشتار با هدف ارائة الگوی مطلوب حل اختلافات مالیاتی بین‌المللی برای ایران، رویه‌های سازمان ملل متحد، سازمان همکاری و توسعة اقتصادی و اتحادیه اروپا بررسی شده است. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهند که بازیگران اصلی نظام مالیاتی بین‌المللی، علاوه بر ارائه روش آیین توافق متقابل به‌عنوان روش نخست حل اختلافات مالیاتی بین‌المللی، از داوری موردی الزام‌آور نیز به‌عنوان روش تکمیلی این آیین استفاده کرده‌اند. در نظام حقوق مالیاتی ایران، روش آیین توافق متقابل به‌عنوان اصلی‌ترین روش حل اختلاف در حوزه مالیات بین‌المللی به کار گرفته شده است. با این حال، نظام حقوقی ایران شامل روش داوری نیست. البته در موافقت‌نامه‌های حمایت از سرمایه‌گذاری ایران، استفاده از شرط داوری الزام‌آور، سابقه طولانی دارد؛ ضمن آنکه بستر حقوقی لازم برای درج داوری در حل اختلافات مالیاتی نیز موجود است. می‌توان الگوی مطلوب حل اختلافات مالیاتی ایران را به این صورت طراحی کرد که در ابتدا آیین توافق متقابل با بازه زمانی مشخص تعیین شود و در صورت عدم حل اختلاف، امکان ارجاع آن به داوری سازمانی الزام‌آور توسط مؤدی پیش‌بینی شود. حاصل چنین الگوی مطلوبی، شفافیت و سرعت در فرآیند حل اختلاف خواهد بود که منافع مؤدی و دولت را هم‌زمان تضمین خواهد کرد. افزون بر این، اتخاذ روش داوری به‌عنوان مکمل آیین توافق متقابل، حاکی از انطباق با توسعه حقوقی بین‌المللی ارائه‌شده توسط نهادهای بین‌المللی ذی‌ربط و همگامی با ظرفیت‌های حقوقی بین‌المللی تلقی می‌شود.