امام حسن مجتبی (علیه‌السلام): نکته

وحی را می‌شنید و آن را حفظ می‌کرد. آن گاه به خانه بر می‌گشت و برای مادرش باز می‌گفت. از این روی هر وقت علی (علیه‌السلام) به خانه بر می‌گشت متوجه می‌شد که همسرش فاطمه (سلام‌الله‌علیها) هم از آنچه نازل شده، مطلع است. یک روز که در این باره پرسید: فاطمه (علیهاالسّلام) فرمود: از فرزندت حسن شنیدم. بعد از آن، روزی علی (علیه‌السلام) در خانه پنهان شد و حسن (علیه‌السلام) طبق معمول به خانه آمد و خواست آنچه را شنیده بود، بازگوید، اما زبانش بند آمد. حضرت فاطمه شگفت‌زده شد و حسن گفت: مادرجان! تعجب نکن؛ زیرا بزرگواری سخن مرا می‌شنود و شنیدن او مرا (از سخن گفتن) باز داشته است. از تاثیر آن در جلای سینه‌ها، تاثیرش در قیامت و احوال مؤمنان و شرایط تمسّک به قرآن و... سخن دارد. در دنیا غیر از این قرآن چیزی نمانده است. این قرآن در روز قیامت در حالی که راهبر است می‌آید؛ «وکفی بالکتاب حجیجاً و خصیماً و کفی بالجنّه ثواباً و...؛ یقین داشته باشید تا ویژگی هدایت را نشناسید، تقوا را نخواهید شناخت و تا آنانی را که قرآن را پشت سر‌انداختید، نشناسید، به پیمان قرآن نتوانید آویخت و تا تحریف‌کنندگان قرآن را نشناسید، آن را چنان که حقّ تلاوت آن باشد، نخواهید خواند. بر این اساس، « تفسیر به رای » حرام است. «من قال فی القرآن برایه فاصاب فقد اخطاء؛ هرکس قرآن بخواند، یک دعای مستجاب دارد؛ دیر یا زود.» همچنین فرموده‌اند: «من قرا ثلاث آیات من آخر سوره الحشر اذا اصبح فمات من یومه ذلک طبع بطابع الشّهداء و ان قرا اذا امسی فمات فی لیلته طبع بطابع الشهداء؛ آیه مباهله ۲. آیه تطهیر ۳. آیه مودت ۴. سوره انسان ۵. آیه اولی الامر ۶. آیه فتلقی آدم ۷. آیه ان الابرار ۱۱.۲. ۱ - آیه مباهله در موضوع مباهله با نصارای نجران ، پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌وسلّم)، مامور گشت آنان را به مباهله دعوت کند. خداوند به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌وسلّم) دستور می‌دهد که به آنان بگوید: «.. فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ ابْناءَنا و ابْناءَکُم و نِساءَنا و نِساءَکُم و انْفُسَنا و انْفُسَکُم ثمّ نَبْتَهِلْ و نَجْعَلْ لَعْنَه اللّهِ عَلَی الکاذِبینَ؛ (پیامبر در این قصه حسنین را به عنوان ابناء و فاطمه را به عنوان نساء و علی را به عنوان نفس خود به مباهله آورد و کفار تسلیم شدند). پس ثابت شد که گاهی نوه دختری، فرزند نامیده می‌شود؛ والله اعلم. ۱۱.۲. ۲ - آیه تطهیر قرآن مجید، به عصمت و طهارت اهل بیت (علیهم‌السّلام) تصریح می‌کند، و یادآور می‌شود: «... انَّما یُرِیدُ اللّه لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرا؛ خداوند می‌خواهد پلیدی‌ها و ناپاکی‌ها را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد.» مراد از این البیت، بیت خشت و گلی نیست، بلکه بیت وحی و رسالت است، و مراد از «اهل» کسانی هستند که با این خانه پیوند روحی دارد. مقصود از این اهل البیت همان پنج تن آل عباست که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌وسلّم) همگان را تحت کساء قرار داد و گفت: اللّهم انَّ لِکُلّ نبیٍّ اهل بیتٍ و هؤلاءِ اَهلُ بَیتی» «پروردگارا! هر پیامبری خاندانی دارد، و آنان اهل بیت من هستند». (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) اَنَا مِنْ اَهْلِکَ قالَ: تَنَحِّی فَاِنَّکَ الی‌ خَیْرٍ!؛ فرمود: دور باش! تو بر خیر و نیکی هستی.» (اما جزء این جمع نمی‌باشی). پیامبر عبایی بر آنها افکند، و گفت: خداوندا! اینها خاندان منند، رجس و آلودگی را از آنها دور کن، در این هنگام آیه‌ اِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ‌ نازل گردید. ۱۱.۲. ۳ - آیه مودت قرآن مجید به پیامبر دستور می‌دهد که به مردم بگوید: «قُلْ لا اَسْاَلُکُمْ عَلَیْهِ اَجرا الاَّ المَودَّه فِی القُربی؛ بگو من هیچ پاداشی جز دوستی نزدیکانم از شما درخواست نمی‌کنم.» مقصود از «القُربی (نزدیکانم)» بستگان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌اله‌وسلّم) است. من قرابتک؟ من هؤلاء الذین وجبت علینا مودتهم؟ خویشاوندان تو که مودت آنها بر ما واجب است کیانند؟ فرمود: علی و فاطمه و دو فرزند آن دو، این سخن را سه بار تکرار فرمود! من از خاندانی هستم که خداوند مودت آنها را بر هر مسلمانی واجب کرده است، و به پیامبرش فرموده: قل لا اسئلکم... منظور این است که حق مرا در اهل بیتم حفظ کنید، و آنها را به سبب من دوست دارید. خدا آنها را به خاطر وفا به نذری که کرده بودند، چنین توصیف می‌کند: «یُوفُونَ بِالنَّذرِ وَ یَخافُونَ یوما کانَ شَرُّهُ مُستَطِیرا• و یُطْعِمُونَ الطَّعامَ علی حُبِّهِ مسْکِینا و َیَتَیما وَ اَسِیرا؛ ‌ای مؤمنان! خدا را شناختیم و اطاعتش کردیم. ‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا را اطاعت کنید و از فرستاده او و صاحبان امرتان (که جانشینان معصوم پیامبرند) اطاعت نمایید. پس اگر درباره چیزی (از امور دین یا دنیا) نزاع داشتید آن را به خدا و رسولش برگردانید.» «ولو ردّوه الی الرّسول و اولی الامر منهم لعلمه الذین یستنبطونه منهم؛ آن گاه فهمید اینها، هر که هستند، از مقربان درگاه الهی‌اند. پس خدا را به حق ایشان قسم داد و در اینجا بود که توبه‌اش پذیرفته شد. ایشان با آیات الهی زندگی می‌کرد و در هر موقعیتی آیات مختلف قرآن کریم را تلاوت می‌فرمود. در ذیل به نمونه‌های کوچکی از دریای بیکران رفتار و خوی قرآنی آن حضرت اشاره می‌کنیم. از جمله می‌فرمود: ‌ای فرزند آدم! ‌ای فرزند آدم! اینک باقی مانده‌اش را برای آخرت خود دریاب که مؤمن توشه برمی‌دارد و کافر سرگرم بهره کنونی‌اش است. او مشغول انجام این توصیه شد تا جایی که گاه روزی تا هفتصد مرتبه استغفار می‌کرد. «و یزدکم قُوَّه الی قُوّتکم؛ و نیرویی بر نیروی شما بیفزاید.» ؛ و در قصه نوح نشنیده‌ای «و یمددکم باموال و بنین؛ صبر پیشه کنید که خدا با صابران است.» ‌ای مردم! خدا شما را به تقوا سفارش کرد و آن را نهایت خشنودی خود قرار داد که تقوا درِ هر توبه و سرآمد هر حکمت و شرف هر کاری است: به سبب تقوا پارسایان رستگار شدند. خداوند متعال فرمود: «انّ للمتّقین مفازاً؛ و خدا کسانی را که پارسایی پیشه کنند، به کارهایی که مایه رستگاری آنها شد، نجات می‌دهد. بدی به آنان نمی‌رسد و غمگین نمی‌شوند.» پس‌ ای بندگان خدا! خداوند می‌فرماید: «و اذا سالک عبادی عنّی فانّی قریب اجیب دعوه الدّاعی اذا دعان فلیستجیبوا لی و لیؤمنوا بی لعلّهم یرشدون؛ هرگاه بندگان من از تو درباره من بپرسند، من نزدیکم و دعای دعاکننده را چون مرا بخواند، اجابت می‌کنم. پس باید فرمان مرا برند و به من ایمان آورند، باشد که راه یابند.» پس خدا را فرمان ببرید و به او ایمان آورید. منبع: بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۳۸ · فصلت/سوره۴۱، آیه۴۲ · بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۹ · ارشاد القلوب، ج۱، ص۱۶۱ · جمعی از نویسندگان، دانشنامه امام حسن (علیه‌السّلام)، ص۶۲۸ · بحار الانوار، ج۷۸، ص۱۱۲ · تحف العقول، ص۲۳۶ · تحف العقول، ص۲۲۷ · بحار الانوار، ج۹۲، ص۲۰۴ · بحار الانوار، ج۹۲، ص۳۱۰ · آل عمران/سوره۳، آیه۶۱ · حیاة الامام الحسن (علیه‌السّلام)، ج۱، ص۷۴ · انعام/سوره۶، آیه۸۴ · التفسیر الکبیر، ج۲، ص۴۱۲ · احزاب/سوره۳۳، آیه۳۳ · احزاب/سوره۳۳، آیه۳۴ · تفسیر مجمع البیان، ج۸، ص۱۵۷ · تفسیر نمونه، ج۱۷، ص۳۰۰ · شوری/سوره۴۲، آیه۲۳ · مناقب آل ابی‌طالب (علیهم‌السّلام)، ج۳، ص۱۷۰ · احقاق الحق، ج۳، ص۲ · المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۸۸ · الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، ج۷، ص۳۴۹ · انسان/سوره۷۶، آیه۷ · حیاة الامام الحسن (علیه‌السّلام)، ج۱، ص۷۷ · تفسیر نمونه، ج۲۱، ص۴۱۱ · نسا/سوره۴، آیه۵۹ · تفسیر نمونه، ج۳، ص۴۳۵ · الامالی، ص۶۹۱ · بقره/سوره۲، آیه۳۶ · تفسیر نمونه، ج۱، ص۱۹۷ · انسان/سوره۷۶، آیه۵ · تفسیر نور الثقلین، ج۵، ص۵۳۳ · آل عمران/سوره۳، آیه۱۳۴ · فتح/سوره۴۸، آیه۲۹ · بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۲ · هود/سوره۱۱، آیه۵۲ · بحار الانوار، ج۱۰۴، ص۸۶ · بقره/سوره۲، آیه۱۹۷ · جمعی از نویسندگان، دانشنامه امام حسن (علیه‌السّلام)، ص۳۱۴ · انفال/سوره۸، آیه۴۶ · مقاتل الطالبیین، ص۶۹ · نبا/سوره۷۸، آیه۳۱ · زمر/سوره۳۹، آیه۶۱ · تحف العقول، ص۲۳۲ · بقره/سوره۲، آیه۱۸۶