امامت در قرآن و سنت: مقصود از ولایت

در مورد این که مقصود از ولایت چیست، دو دیدگاه وجود دارد. علمای اهل سنت آن را به معنای محبت و نصرت ، و علمای شیعه آن را به معنای زعامت و رهبری دانسته‌اند. ۶. ۱ - قول شیعیان دلیل قول شیعه این است که اولاً: ولایت به معنای محبت و نصرت به پیامبر و عده‌ای از مؤمنین اختصاص ندارد، بلکه امری عمومی‌است. یعنی همه مؤمنین باید دوستدار و یاور یکدیگر باشند، چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ اَوْلِیاءُ بَعْضٍ». ثانیاً: روایات بسیاری از طریق شیعه و اهل سنت وارد شده که آیه در شان علی (علیه‌السّلام) نازل شده است، آن‌گاه که فقیری وارد مسجد شد و از مردم کمک خواست، و کسی به او کمک نکرد، علی (علیه‌السّلام) که در حال رکوع بود، با دست خود به او اشاره کرد و انگشتر خویش را به او داد، سپس آیه یاد شده، بر پیامبر اکرم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) نازل شد. ۶. ۲ - قول اهل تسنن دلیل قول اهل سنت این است که این آیه بین آیاتی واقع شده است که مسلمانان را از ولایت اهل کتاب نهی کرده است. بنابراین، سیاق آیات قرینه است بر این که مقصود از ولایت در آیه مورد بحث نیز محبت و نصرت م. ب.. ۶. ۳ - نقد قول اهل سنت لیکن این استدلال صحیح نیست، زیرا قرینه سیاق دلیل ظنّی است نه قطعی ، و دلیل ظنی در جایی قابل استناد است که دلیلی بر خلاف آن نباشد. در این‌جا نیز و آن چه در اثبات قول نخست گفته شد، با قرینه سیاق مخالف است، بنابراین، در این صورت نمی‌توان به آن استناد کرد. ۶. ۴ - پرسش اگر آیه در شان علی (علیه‌السّلام) نازل شده است، چرا عبارت جمع «الذین آمنوا» به کار رفته است؟ ۶. ۵ - پاسخ به کار بردن لفظ جمع در مورد یک فرد به قصد تعظیم و تکریم و در کلام عرب و غیر آن رایج است. نیز ممکن است حکمت آن تشویق مؤمنان به انفاق در راه خدا باشد، که حتی در حال نماز نیز از آن غفلت نکنند. ۶. ۵ - پاسخ توجه به فقیر و صدقه دادن به او کاری پسندیده و عبادت است، و خود نوعی توجه به خدا است. بنابراین، مایه عیب و نقص نخواهد بود. آن چه شایسته مقام اولیای الهی نیست، منصرف شدن از خدا ب. غ. خداوند است. و اصولاً ممکن است این کار به خواست خداوند انجام شده تا هم اهمیت انفاق نشان داده شود، و هم زمینه‌ای برای نزول آیه ولایت فراهم گردد. منبع: توبه/سوره۹، آیه۷۲ · تفسیر المیزان، ج۶، ص۱۶۲۰ · مجمع البیان، ج۳، ص۳۶۴ · تفسیر الکشاف، ج۱، ص۶۴۹