دکترین
امر و نهی: نکته
در یک نگاه فهرست‌وار، سرفصل‌های مربوط به امر و نهی را در متون اصولی سده‌های ۵ و ۶ق، عناوینی این‌چنین تشکیل می‌داده است: در باب امر، بررسی ماده و صیغه امر از حیث دلالت، امر بعد از حظر، امر معلق بر شرط، بحث مره و تکرار، بحث فور و تراخی، بحث اداء و قضاء، بحث‌هایی در باب دایره شمول امر، امر به شی‌ء مقتضی نهی از ضد ، و در بحث نهی افزون بر اشتراکات با امر، عناوینی چون دلالت نهی بر فساد. در بیانی اجمالی باید گفت: مقصود از بحث مره و تکرار این بود که در صورت ورود امری از شارع بدون قیدی درباره دفعات، آیا تنها به یک بار اجرای امر اکتفا می‌توان کرد، یا مضمون دستور باید به تکرار انجام گیرد.
همچنین در بحث از فور و تراخی، گفت‌وگو در آن بود که آیا ورود امری از شارع بدون قید زمانی، اقتضا دارد که آن امر فوراً اجرا شود، یا در این باره توسعی در کار است. بحثی دیگر، گفتار اداء و قضاء بود و اختلاف اصولیان در این باره بود که در صورت عدم تحقق اجرای امر به صورت اداء، آیا عمل به قضاء از باب امری جدید است، یا می‌توان بر پایه امر اصلی بوده باشد. از دیگر سرفصل‌ها، مسأله امر به شی‌ء بود که نزد برخی از اصولیان، حکمی دیگر را به طور ضمنی دربر داشت و آن نهی از ضد بود، در حالی که اصولیان درگیر در این بحث، در تعریف خود از مفهوم ضد دچار اختلاف بودند.
سرانجام، در اشاره‌ای به نهی مقتضی فساد، باید گفت مقصود اصولیان در این بحث، آن بوده است که بتوانند از نهی تحریمی شارع، افزون بر حکم تکلیفی‌ِ حرمت ، حکم وضعی «فساد» را نیز استنباط نمایند. مباحث یاد شده در باب امر و نهی در طی قرون پسین، کماکان در کتب اصولی مورد بررسی قرار گرفت و با وجود گسترش کمی مباحث در هر یک از این سرفصل‌ها، اصل عناوین مباحث چندان گسترشی نیافته بود. در واقع در منابع اصولی سده‌های میانه اسلامی و نیز در سده‌های اخیر، تحول قابل ملاحظه‌ای را در باب امر و نهی نمی‌توان تمییز داد.
منبع: ج۱، ص۲۷_۱۹۷، به کوشش ابوالقاسم گرجی، تهران، ۱۳۴۸ش · ج۲، ص۳۵۶، به کوشش ابراهیم عجوز، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.