حکم راجع به اصل نکاح و بررسی اثر فوت زوج یا زوجه

۱۰۹۰. حکم راجع به اصل نکاح و بررسی اثر فوت زوج یا زوجه بر اجرای آن دعوای راجع به اصل نکاح دعوایی است که مدعی آن ادعا می کند میان خوانده دعوا و او. رابطه زوجیت شرعی به وجود آمده و از این رو معمولاً از دادگاه می خواهد به موجب حکمی که صادر میکند وجود رابطه زوجیت را احراز و اعلام داشته و طرف مقابل را به ثبت واقعه ازدواج ... ملزم کند. البته چنانچه مردی از جمله به ازدواج دائم اقدام و از ثبت آن خودداری نماید می تواند تحت پیگرد کیفری نیز قرار گیرد؛ اما با این همه طرح دعوای راجع به اصل نکاح نیز مسموع است. چنانچه در چنین دعوایی، دادگاه، وقوع ا اگرچه ب. ت. ب. ملاه ۴۹ ق ج ح خ مردی که ازدواج دانم نموده و از ثبت آن در دفتر رسمی ازدواج خودداری کند به مجازات محکوم می شود اما چنین ازدواجی نه تنها باطل نیست بلکه زن می تواند بی آنکه شکایت کیفری نماید. در هوایی که علیه مرد اقامه میکند از دادگاه صدور حکم الزام زوج به ثبت رسمی آن را در خواست نماید. ماده بادشده بر این امر دلالت دارد: اگرچه، حتی اگر چنین دلالتی هم نمی داشته باز هم اقامه دعوا برای احراز و اعلام واقعه ای که قانونا غیر مجاز نیست. در دادگاه صالح، از سوی ذی نفع مسلم است (اصل سی و چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران). ماده ۴۹ ق ج ح خ مقرر میدارد و چنانچه مردی بدون ثبت در دفاتر رسمی به ازدواج دائم طلاق با فسخ نکاح اقدام یا پس از رجوع تا یک ماه از ثبت آن خودداری یا در مواردی که ثبت نکاح موقت الزامی است از ثبت آن امتناع کند. ضمن الزام به ثبت واقعه به پرداخت جزای نقدی درجه پنج و با حبس تعزیری درجه هفت محکوم می شود. این مجازات در مورد مردی که از ثبت انتفاخ نکاح و اعلام بطلان نکاح با طلاق استکاف کنند نیز مقرر است. به موجب ماده ۲۹ آیین نامه اجرایی قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۳/۱۱/۲۷ رئیس قوه قضاییه انک مق و رک سال ۱۳۹۳، ← رابطه زوجیتی را که در گذشته به وجود آمده احراز و اعلام کند خوانده را ملزم به تنظیم سند رسمی ازدواج و... می کند؛ بنابراین چنین حکمی از احکام اعلامی به شمار می رود و نه تأسیسی؛ زیرا دادگاه رابطه حقوقی یا وضعیتی را که در گذشته وجود داشته احراز و آثار قانونی را بر آن مترتب و اعلام می نماید و به دیگر سخن حکم دادگاه «کاشف» است. بنابراین پرسش این است که چنانچه در جریان دادرسی دعوای یاد شده هر یک از اصحاب دعوا فوت نماید آیا دعوا ساقط شده و دادگاه باید قرار سقوط دعوا صادر کند؟ و یا دادرسی متوقف می شود تا دادرسی به طرفیت وارث متوفا ادامه یابد؟ در پاسخ باید پذیرفت که دعوا ساقط نمی شود زیرا اگر احراز شود که رابطه زوجیت وجود داشته زوجه مستحق بسته به مورد مهر المسمی مهر المنعه یا مهر المثل شده همسر بازمانده از همسر در گذشته ارث می برد بر فرزند یا فرزندانی که در زمان زوجیت متولد شده و یا به وجود آمده اند. در چارچوب مواد ۱۱۵۸ به بعد ق م قاعدة فراش حکومت می نماید ... ؛ بنابراین دادگاه در چنین حالتی باید به استناد ماده ۱۰۵ ق.ج. قرار توقیف دادرسی صادر نماید تا با معرفی وارث متوفا دعوا نسبت به وارث ادامه یابد.