امکان شناخت خداوند: نتیجه‌گیری

بنابراین، هم خداوند شناخت‌پذیر است، و هم انسان می‌تواند از طریق عقل و تفکر عقلی در آیات آفاقی و انفسی، خدا را بشناسد. اگر چه: اولا: شناخت انسان نسبت به ذات و صفات الهی محدود است، و فهم کنه ذات و صفات الهی خارج از توان عقل و خرد آدمی است (لم یطلع العقول علی تحدید صفته). ثانیا: پیمودن این طریق چندان سهل و آسان نیست، و به یک سلسله مهارت‌ها و ورزیدگی‌های ذهنی و فکری نیاز دارد. اصولا در این جا سخن درباره این نیست که همه سطوح بحث‌های عقلی و فلسفی، در همه مسائل مربوط به الهیات برای همگان میسور است، قطعا چنین نیست، و در این باره محدودیت‌ها و شرایط و موانعی در کار است، بلکه سخن در این است که فی‌الجمله این راه بر بشر گشوده است و پیوسته کسانی بوده و خواهند بود که می‌توانند با بکارگیری درست عقل و تفکر عقلی مسائل مربوط به متافیزیک و الهیات را بررسی کنند. در پایان بار دیگر یادآور می‌شویم که هدف، تنها دانستن شناخت خداوند از طریق و روش عقلی نیست، زیرا هم از راه شهود عرفانی می‌توان خدا را شناخت، و هم پس از اثبات وحی، از طریق وحی می‌توان مسائلی از جهان غیب را شناخت. ولی با این حال، هم معرفت شهودی و هم معرفت وحیانی ، متکی به معرفت عقلی‌اند. انکار عقل و معرفت عقلی موجب بسته شدن راه عرفان و وحی نیز خواهد شد.