«و آن گاه که پروردگارت به فرشتگان گفت: من در زمین جانشینی خواهم گماشت، گفتند: آیا در آن مخلوقی قرار میدهی که تباهی کند و خونها بریزد، حال آنکه ما تو را به پاکی میستاییم و تقدیس میکنیم؟ گفت: من چیزی را میدانم که شما نمیدانید».. نخستین مسئله در باب خلافت الهی این است که حقیقت آن چیست؟ و آن اصل وجود و کمال آن است. هر موجودی که حظّی از وجود دارد، از حقیقت الوهیت و ظهور آنکه حقیقت خلافت و ولایت است حظّی دارد، و لطیفه الهی در سرتاسر کائنات، از عوالم غیب تا منتهای عالم شهادت بر ناصیه همه ثبت است.
خدای سبحان که مستخلف این خلیفه است، در وجودش مسمای به اسمای حسنا و متصف به صفات علیاست، و در ذاتش از هر نقص و در فعلش از هر شر و فسادی منزّه است. بنابراین خلیفه خدا در زمین باید متخلق به اخلاق خدا باشد، و آنچه خدا اراده میکند او اراده کند و آنچه خدا حکم میکند او همان را حکم کند. ۷.
۲ - عمومیت خلافت بر همه انسانها مسئله دیگر در این باره این است که آیا این مقام به حضرت آدم (علیهالسلام) اختصاص دارد؟ یا شامل همه افراد انسانها میشود؟ و لازمه وجود بشر و نظام تکلیف، وجود خلیفه است. بنابراین خلافت الهی نیز به موازات زندگی بشر در نسلهای حضرت آدم (علیهالسلام) باید استمرار داشته باشد. حال اگر انسانى نتوانست یا نخواست اسماى الهى را در حدّ متوسط یا ضعیف به فعلیت برساند خلافت وى در حدّ قوّت است نه فعلیت ، و خود او نیز خلیفه بالقوه است ، نه بالفعل.
نکته دیگر در باب خلافت این است که مستخلفٌ عنه کیست؟ در این مورد نیز اقوال، مختلف است: برخی جنّیان و برخی نیز ملائکه های زمینی را مستخلفٌ عنه دانسته اند، لکن نظر دقیق آن است که این خلافت از آن خداست. ثانیاً: نسل های فراوانی یکی پس از دیگری آمدهاند و هر کدام جانشین دیگری بوده است و آفریدگار همه آنها خدای سبحان بوده است، ولی هنگام آفریدن هیچ یک، فرشتگان را در جریان آفرینش نسل جدید قرار نداد و از آن به عنوان خلیفه یاد نکرد.
مضافاً بر این از تعجب فرشتگان استفاده میشود که چنین خلافتی در نظر آنان که بندگان مکرّم و معصوم خدا بودهاند مقامی بس بزرگ و عظیم بوده است، حال اگر خلافت آدم از جانب اشخاص دیگر که قهراً در رتبه پایینی قرار داشتند میشد، برای فرشتگان مایه اعجاب و موجب سؤال نبود. بنابراین سؤال و تعجب فرشتگان تنها در «خلافت از خدا» برای آدم معنی پیدا میکند. بنابراین کلمه (فی الأرض...) قید جعل است، نه قید خلافت.
منبع: بقره/سوره۲، آیه۳۰ · ج۱، ص۳۲، امام خمینی، سید روح اللّه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (رحمه الله)، ۱۳۸۱ · ج۱، ص۱۷۹، علاّمه محمدحسین (م/۱۴۰۲ق)، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۹۸ق · ج۱۷، ص۲۹۶، علاّمه محمدحسین (م/۱۴۰۲ق)، دار الکتب الإسلامیه، ۱۳۹۸ق · ج۱، ص۲۹۱، عبدالله، اسراء، قم، ۱۳۸۳ش · تفسیر اختصاصی صدرالمتألهین، ج۲، ص ۳۶۰ · ج۳، ص۵۵، عبداللّه، اسراء، قم، ۱۳۷۸ش · فاطر/سوره۳۵، آیه۳۹ · ج۱، ص۱۰۸، محمد بن ابراهیم (م/۱۰۵۰ق)، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ۱۴۰۲ق · ج۱، ص۷۳، رضی الدین ابوعلی الفضل بن الحسن (م/۵۴۸ق)، دار احیاء التراث العربی، بیروت لبنان، ۱۳۷۹ق · ج۳، ص۶۱، عبداللّه، اسراء، قم، ۱۳۷۸ش · ج۳، ص۱۱۶، عبداللّه، اسراء، قم، ۱۳۷۸ش
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
