انواع نسخ در قرآن: انواع متصوره نسخ در قرآن

نسخ در آیات قرآنی را به چندگونه تصور کرده‌اند که برخی مورد قبول و برخی مردود است: ۱. ۱ - نسخ آیه و محتوا با هم بدین‌گونه که آیه مشتمل بر حکمی شرعی به طور کلی منسوخ شود، الفاظ آیه از قرآن برداشته شود، حکمی که محتوای آیه را تشکیل می‌داده نیز منسوخ گردد. ۱. ۲ - نسخ آیه بدون محتوا بدین معنا که الفاظ و عبارات آیه از قرآن برداشته شود،؛ ولی حکمی که در محتوای آیه بوده، هم‌چنان باقی بماند و منسوخ نگردد. ۱. ۳ - نسخ محتوا بدون آیه یعنی الفاظ و عبارات آیه هم‌چنان در قرآن ثبت است و مورد تلاوت قرار می‌گیرد؛ ولی حکمی که محتوای آیه را تشکیل می‌داده، منسوخ ‌شده باشد. ۱. ۴ - نسخ مشروط همین صورت سوم است با این اضافه که با اعاده شرایط تشریع نخستین، حکم منسوخ دوباره زنده شود و به اجرا درآید؛ در نتیجه دو حکم منسوخ ‌و ناسخ ، هر یک به شرایط خود بستگی دارند. این در مقابل صورت سوم است که نسخ، مطلق بوده و حکم منسوخ برای همیشه قابل اعاده نیست. تفصیل و بیان این انواع به شرح زیر است. ضمناً متذکر می‌شویم که دو صورت نخست از دیدگاه ما مردود شناخته شده‌اند، آن‌چه معقول است گونه‌های سوم و چهارم است.