اهل حدیث: برخی عقاید اشعری

در زیر فهرست‌وار بعض عقاید «اشعری» را که ـ از اصول «اهل السنه» یا «اهل الحدیث» دفاع کرده و یا به نحوی عقیده «اهل الحدیث» را تأویل و توجیه کرده است ـ ذکر می‌کنیم: ۱. عدم وحدت صفات خدا با ذات او. (بر خلاف نظر معتزله و فلاسفه). ۲. عمومیت اراده و قضا و قدر الهی در همه حوادث. (این نظر برخلاف نظر معتزله ولی بر وفق نظر فلاسفه است). ۳. شرور مانند خیرات از جانب خداست. (این نظر به عقیده «اشعری» لازمه نظر بالاست). ۴. مختار نبودن بشر و مخلوق خدا بودن اعمال او (این نظر نیز به عقیده وی لازمه نظر بالاست). ۵. حسن و قبح افعال ذاتی نیست، بلکه شرعی است. هم‌چنین عدل ، شرعی است نه عقلی (برخلاف نظر معتزله). ۶. رعایت لطف و اصلح، بر خدا واجب نیست. (برخلاف نظر معتزله) ۷. قدر انسان بر فعل. توأم با فعل است نه بر آن. (برخلاف نظر فلاسفه و معتزله). ۸. تنزیه مطلق؛ یعنی: هیچ‌گونه شباهت و مماثلت میان خدا و ماسوای او وجود ندارد. (برخلاف نظر معتزله). ۹. انسان آفریننده عمل خود نیست، اکتساب‌کننده آن است (توجیه نظر اهل السنه در باب خلق اعمال). ۱۰. خداوند، در قیامت با چشم دیده می‌شود. (برخلاف نظر فلاسفه و معتزله). ۱۱. فاسق، مؤمن است. (برخلاف نظر خوارج که ـ مدعی کفر فاسق بودند ـ و برخلاف نظر معتزله که ـ به منزله بین المنزلتین ـ قائل بودند). ۱۲. مغفرت خدا بدون توبه بنده، هیچ اشکالی ندارد؛ هم‌چنان که معذب ساختن مؤمن بلا اشکال است. (برخلاف نظر معتزله). ۱۳. شفاعت ، بلا اشکال است. (برخلاف معتزله). ۱۴. کذب و تخلّف وعده بر خدا جایز نیست. ۱۵. عالم ، حادث زمانی است (برخلاف نظر فلاسفه). ۱۶. کلام خدا قدیم است؛ اما کلام نفسی نه لفظی. (توجیه کننده اهل السنه). ۱۷. افعال خدا برای غایت و عرضی نیست. (برخلاف نظر فلاسفه و معتزله). ۱۸. تکلیف به چیزی که از عهده ما خارج است، بلامانع است. (بر خلاف نظر فلاسفه و معتزله). منبع: مجموعه آثار، ص۸۸_۸۹، تهران، انتشارات صدرا، چاپ چهارم، ۱۳۷۴