اهل حل و عقد: تعداد افراد اهل حل و عقد

البته تعداد افراد اهل حل و عقد همیشه مورد اختلاف علمای اهل سنت بوده است؛ اول: با انتخاب اهل حل و عقد. (جالب است که این دو مورد دقیقاً در صدد توجیه دو مدل متفاوت از به خلافت رسیدن خلیفه اول و دوم است.) اما علما اختلاف کرده‌اند که تعداد افراد اهل حل و عقد چند نفر باید باشد؟ رد می‌شود؛ زیرا که برای خلافت او همان تعدادی که با او (در سقیفه ) بودند، رضایت دادند و منتظر آمدن دیگر اصحاب نشدند!...» بنابراین؛ اهل حل و عقد به تعدادی از افراد تاثیرگذار و علمای شریعت گفته می‌شود که اتفاق آنان در موضوعی می‌تواند به عنوان حکم و فتوا و آخرین نظریه باشد. بر این نظریه در علم اصول فقه و علم کلام اشکالاتی وارد شده است که به برخی از اشکالات آن در راستای تعیین امام؛ اشاره می‌شود: ۱. در این مورد اختلافات زیادی است؛ بعضی اجماع امت را و برخی اجماع علمای اهل حلّ و عقد و پاره‌ای اجماع و اتفاق علمای سرشناس و دارای شوکت و برخی دیگر هم تا چهل نفر را کافی می‌دانند. و اینها خود دلیل بر آن است که این نظریه مورد توجه و امضای شرع نبوده و از آن سخن نگفته است و تنها نزد علمای اهل سنت، آن‌هم با اختلاف فراوان، مطرح شده است. ۲. آنچه که بر فرض بتوان بر آن دلیل اقامه کرد، اجماع مسلمین است و این، ظهور در اتّفاق تمام مسلمین دارد، در حالی که نظریه اهل حلّ و عقد ناظر به اتفاق مسلمین نیست، بلکه اشاره به اتفاق علمای اهل حلّ و عقد و یا حدود چهل نفر یا شش یا پنج یا چهار و یا دو و یا حتّی یک نفر از آنان دارد، که این، با هیچ دلیلی تناسب ندارد. ۳. ادعای اجماع و اتفاق اهل حل و عقد، خلاف واقع است؛ زیرا برخی از بزرگان اصحاب با این انتخاب مخالفت کردند. منبع: الاحکام السلطانیه، ص۲۱ – ۲۳، قاهره، دار الحدیث، بی‌تا · شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ج۱، ص۴۹۳، تهران، نشر مشعر، ۱۳۸۴ش · تاریخ طبری، ج۳، ص۲۰۳، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق