او علت عمده عقد باشد — دوم اشتباه در هویت و وضع مدنی

اول اشتباه در هویت جسمانی یا مادی یا فیزیکی در مجموع از حیث مادی و فیزیکی یک فرد با فردی دیگر اشتباه میشود. مثلاً کسی که تصور می کرد طرف مقابل او حسن است، اما برادرش حسین بوده به عبارتی در کل یک انسان دیگری طرف مقابل او قرار گرفته در صورتی که ایجاب برای یک نفر دیگر بوده است. دوم اشتباه در هویت و وضع مدنی بدین ترتیب که از نظر مادی و جسمی، شخصی طرف عقد قرار می گیرد که از آغاز مورد نظر بوده است، لیکن معلوم می شود آن شخص هویت مدنی دیگری دارد و در احوال شخصی او اشتباه روی داده است. برای مثال، ولگردی شناسنامه معمار صاحب نامی را می رباید و با ارائه آن ساختن بیمارستانی را به مقاطعه می گیرد کاتوزیان قواعد عمومی قراردادها، ج ۱، ش ۲۳۱). در این فرض در طرف ایجاب اشتباهی رخ نداده اما با اقدام طرف مقابل موجب در هویت مدنی او اشتباه کرده است. سوم اشتباه در اوصاف اساسی شخص نه وصف غیر اساسی در این فرض طرف قرارداد از حیث مادی و حقوقی همان است که مورد نظر بوده اما عقد به جهت وجود صفتی که در او بوده بسته شده که در واقع این صفت را دارا نبوده است. برای مثال شخصی بدین گمان که با دکتری جراح روبه رو است درباره عمل جراحی یکی از بستگانش با او قرارداد می بندد، ولی پس از آن متوجه میشود که پزشک عمومی یا دکتر ادبیات یا شیمی است. یا مسلمانی بدین پندار که انجمن برای تبلیغ و توسعه معارف اسلامی تشکیل شده است، مالی را وقف بر آن میکند، سپس روشن میشود که هدف انجمن کمک به پیشرفت موسیقی و نقاشی بوده است کاتوزیان همان منبع نکته همان طور که در قسمت اول ماده ۲۰۱ قانون مدنی آمده است، معامله در صورتی باطل است که شخصیت طرف مقابل علت عمده عقد باشد. لذا معمولاً در قراردادهای معوض شخصیت طرف مقابل اهمیتی برای انعقاد معامله ندارد، مگر اینکه فعالیتی بوده که نیاز به تخصص و تبحر داشته باشد. اما در معاملات غیر معوض مثل هبه یا صلح محاباتی شخصیت طرف مقابل علت عمده عقد است.